nieuws

Cassette en expositie NAi Rijksmuseum van Cuypers

bouwbreed

Bij de uitgeverij van het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) in Rotterdam verscheen een cassette met tot 30 x 30 cm verkleinde presentatietekeningen van de ontwerpen die architect P.H.J. Cuypers maakte voor het Rijksmuseum in Amsterdam. De veelal ingekleurde originelen zijn tot 13 februari in het NAi tentoongesteld.

Het Rijksmuseum vormt een van de hoogtepunten in de gerealiseerde architectuur van ‘de grote Cuypers, die verder bekendheid verwierf met het Centraal Station in Amsterdam en een groot aantal neogotische kerken. In de nu verschenen cassette zijn 39 tekeningen van het Rijksmuseum in kleur gereproduceerd en afhankelijk van het oorspronkelijke formaat soms stevig verkleind. Dank zij de hoge kwaliteit van de druktechniek behielden de tekeningen hun charme. Een aantal is niet eerder gepubliceerd of geexposeerd. Opvallend is dat er relatief weinig ontwerptekeningen zijn opgenomen van niet uitgevoerde ontwerpen, bijvoorbeeld in verschillende stijlen zoals Cuypers die gelijktijdig ontwikkelde. Een enkele afbeelding verwijst hier slechts naar met meer ondergeschikte tekeningen. Ook miste ik wat teleurgesteld een prachtige presentatietekening van de nachtwacht in de specifiek daarvoor ingerichte zaal.

Oude toestand

Daar staat tegenover dat een groot aantal tekeningen het decoratieprogramma laat zien zoals het museum er ook na de opening uit heeft gezien. In de loop van de tijd stelde museale inzichten en niet te vergeten de vormwil van verbouwingsarchitecten nieuwe eisen aan het interieur en treft men slechts op onderdelen nog de oorspronkelijke beschilderingen aan.

Zware draperieen zoals gordijnen zijn geheel verdwenen en hoge eisen worden aan een vrijblijvender museale achtergrond van het geexposeerde gesteld, dat ook nog eens goed belicht moet worden. Al deze vaak zeer ingrijpende wijzigingen zijn dus niet geheel onbegrijpelijk, al wordt er wel erg veel geld uitgetrokken om iedere verbouwingsarchitect eigen hobby’s te laten bedrijven, die ook een stukje museale in richtinggeschiedenis uitwissen. Weinig musea zijn echt zorgvuldig in de aanpak van hun historische huisvesting.

Het aardige van deze nu verschenen documentatie is, dat de koper wordt geconfronteerd met de oorspronkelijke toestand, waarover een katern met een toelichting van Aart Oxenaar is toegevoegd. Die inleiding is heel interessant, maar gaat jammer genoeg niet in op de geschiedenis na de opening. Maar de keuze voor het documenteren van de oorspronkelijke toestand blijft respectabel.

Vakmensen

Interessant is verder, dat ook in de tijd van het bouwen aan het Rijksmuseum goede vaklieden moeilijk te krijgen waren. Men moest er aannemersbedrijven en toeleveranciers op selecteren. Want al waren bijvoorbeeld gewelven in die tijd nog veel toegepaste constructies, in Cuypers werken werden heel hoge eisen gesteld. De gewelven werden in schoon werk uitgevoerd en vaak van verschillende kleuren steen en vormsteen voor ribben en dergelijke. Hetzelfde gold voor beeldende kunstenaars die schilderingen maakten of beelden hakten waarmee zij de architectuur ondersteunden. Het museumgebouw werd bewust als Gesamt-kunstwerk gezien.

Veel daarvan is intussen verloren gegaan. Het is een voortreffelijke gedachte geweest om de tekeningen zowel in druk te reproduceren als in het NAi te exposeren. De cassettevorm lijkt me wat achterhaald.

Buitenlandse uitgevers overspoelen de markt met architectuuralbums met hoogtepunten in de bouwkunst. De inleidende toelichting is dan vaak nog wat uitgebreider en als gebonden of ingenaaid boek van hetzelfde kloeke formaat toch weer wat boekenkastvriendelijker.

Maar de uitgever heeft een keus gemaakt en die blijft te respecteren. Daarbij heeft hij zich laten sponsoren door NBM Amstelland Utiliteitsbouw, die de cassette als eerste aan zijn relaties heeft aangeboden. Een jaar eerder verscheen een soortgelijke cassette met de reisschetsen van Berlages reis aan het toenmalige Nederlands-Indie.

‘P.J.H. Cuypers-Het Rijksmuseum’ met een toelichting door Aart Oxenaar. NAi-uitgevers, Rotterdam 1993. Formaat 39 reprodukties en toelichtend katern 30,5 x 30,5 cm. ISBN: 90 72469 58 5.

Prijs: (in de boekhandel verkrijgbaar) f. 95.

De tentoonstelling duurt van tot 22 december tot 13 februari 1994 in het NAi te Rotterdam.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels