nieuws

Liefde, list en lijden in het Mauritshuis

bouwbreed

Van 6 november 1993 tot en met 20 februari 1994 organiseert Het Mauritshuis de tentoonstelling ‘Liefde, list en lijden. Historiestukken in het Mauritshuis’. De tentoonstelling beoogt een beeld te geven van de grote diversiteit aan voorstellingen binnen de Hollandse historieschilderkunst. De schilderijen worden op de tentoonstelling gegroepeerd rond een aantal klassieke themas: leven en lijden, lust en liefde, list en bedrog, geloof en ongeloof. De expositie is niet chronologisch maar thematisch opgezet, waardoor schilderijen uit verschillende eeuwen op een verrassende manier worden gecombineerd en in een ruimte hangen. De vier themas zijn terug te vinden in vier zalen op de eerste verdieping van het Mauritshuis.

Met deze tentoonstelling wordt voor het eerst uitgebreid de aandacht gevestigd op de gevarieerde collectie historiestukken die het Mauritshuis rijk is. Aanleiding hiertoe vormt de verschijning van de eerste deelcatalogus van de collectie van het museum, waarvoor de afgelopen jaren uitvoerig onderzoek werd verricht.

Liefde, list en lijden

De vaak dramatische en avontuurlijke verhalen uit de mythologie of de bijbel, uit de klassieke oudheid of gebeurtenissen uit de vaderlandse geschiedenis vormden een onuitputtelijke inspiratiebron voor de schilders. Alle historische verhalen, of het nu gaat om goden of stervelingen, bevatten herkenbare themas. Juist deze herkenbaarheid maakte de voorstellingen aantrekkelijk voor meesters als Rembrandt, Rubens, Jordaens, De Gelder, Goltzius en Bloemaert.

De 17de eeuwse schilders wisten de emotionele geladenheid ervan op treffende wijze weer te geven. Mensen die iets doen; dat staat centraal op historiestukken. De voorstellingen vertellen stuk voor stuk een verhaal en de afbeelding heeft vaak een dubbele bodem, een diepere betekenis in de vorm van een moraliserende boodschap. Als rode draad door de tentoonstelling lopen de primaire gevoelens van de mens zoals liefde, haat, lijden en jaloezie.

Veel afbeeldingen van de historiestukken zal de bezoeker niet meer in zijn historische verband ke plaatsen, maar de gevoelens die zijn afgebeeld blijken echter nog wel herkenbaar.

Verhalen in verf

Historieschilderkunst vereiste niet alleen groot artistiek vakmanschap, maar ook gedegen kennis van de literaire en historische bronnen om het meest aansprekende moment op het doek vast te ke leggen.

In zijn ‘Schilder-Boeck’ uit 1604 beschreef de schilder en kunsttheoreticus Carel van Mander niet alleen de levens van kunstenaars uit het verleden, maar gaf tevens zijn mening over de toekomst.

Hij voorspelde dat de Hollandse schilders zouden gaan uitblinken in allerlei specialismen. Wanneer de schilder niet de ‘volcomenheyt (=perfectie) in beelden en Historien’ nastreefde, dan kon hij zich altijd nog toeleggen op bijvoorbeeld dierenstukken, keukenstukken, fruitstillevens, bloemstukken, landschappen, architectuurstukken, perspectiefstukken, cartouches, nachtstukken en branden. Veel van de door Manders opgesomde genres kwamen in de loop van de Gouden Eeuw tot grote bloei. Hoewel de theoreticus specialisatie van schilders niet afkeurde beschouwde hij het schilderen van historiestukken als het hoogst bereikbare voor een ambitieuze kunstenaar.

De tentoonstelling brengt in beeld hoe rijk de belevingswereld van onze voorouders was. De bijbelse, mythologische en historische verhalen waren deel van hun werkelijkheid. De aansprekende themas maakten de integratie van deze verhalen in het dagelijks leven vanzelfsprekend.

Men liet zich graag portretteren als personages uit het Oude Testament. Echtelieden identificeerden zich met veelbesproken liefdesparen uit de Oudheid en veler fantasie werd geprikkeld door de talrijke heldenverhalen. De schilder werd dan ook door zijn kijkers begrepen; nu lijken de gewijde en profane vertellingen vergeten te zijn.

Ook wordt aandacht besteed aan de herkomst van de schilderijen. De smaakgeschiedenis en waardering van de schilderijen is vaak al een verhaal apart. Zo heeft een schilderij van Gerard de Lairesse jaren opgerold en beschimmeld op de zolder van het Mauritshuis gelegen.

En het schilderij ‘Venus en Mars betrapt door Vulcanus’ van Joachim Wtewael heeft jaren in de biljartzaal van paleis Het Loo gehangen, maar dan wel in een kastje achter gesloten deuren omdat de afbeelding niet geschikt werd geacht voor jeugdige kijkers. Beide doeken schitteren inmiddels op de tentoonstelling.

‘Liefde, list & lijden’ loopt tot 20 februari.

En is van dinsdag tot en met zaterdag geopend tussen 10 en 5 uur en zon- en feestdagen van 11 tot 5 uur. De toegangsprijs bedraagt f. 7,50.

De catalogus ‘Liefde, list en lijden. Historiestukken in het Mauritshuis’ biedt een volledig overzicht van de collectie historiestukken van het Mauritshuis. Het is de eerste in de serie collectiecatalogi die de komende jaren zal verschijnen.

De 45 belangrijkste werken worden in kleur afgebeeld en uitvoerig beschreven en de overige historiestukken worden -met afbeelding- opgenomen. Het inleidend essay geeft een overzicht van de historieschilderkunst, toegespitst op de collectie van het Mauritshuis. De catalogus verschijnt zowel in het Nederlands als het Engels. Ca. 400 paginas, 55 kleurenafbeeldingen, 250 zwart-wit afbeeldingen, prijs softcover f. 75.

INGRID KOENEN De bevrijding van Petrus van Hendrick ter Brugghen David geeft de brief aan Uria, een schilderij van Pieter Lastman (1583-1633) De bewening van Christus van Rogier van der Weyden (1400-1464)

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels