nieuws

Grote ‘boom’ verwacht op Poolse kantorenmarkt

bouwbreed

Polen is het eerste Oosteuropese land, waar zich na de politieke omwenteling eind 1989, de daarop volgende grote ommezwaai naar een markteconomie, en de recente grote algemene recessie in Oost-Europa, nu een economische groei aftekent. Het ziet ernaar uit dat Polen zich zowel economisch als politiek begint te stabiliseren.

Al in 1992 toonde de Poolse economie enige groei. Een opvallend verschijnsel, gezien het algemene economische klimaat in Oost-Europa. Dit jaar is de economische groei al vier procent en voor de volgende jaren voorspelt men bijna vijf procent. Na vier jaar schoktherapie is de overgang van plan- naar markteconomie grotendeels voltooid: nu al werkt meer dan 60 procent van de bevolking in de private sector.

Hoewel de vroegere ‘reform’communisten de jongste verkiezingen van september j.l. wonnen, veroorzaakte dat geen politieke onrust, maar verhoogde het -vreemd genoeg- de politieke stabiliteit.

Voor deze verkiezing zaten er namelijk 29 partijen in het parlement en nu slechts zes. Zo is het veel gemakkelijker te regeren. Iedereen, inclusief Walesa, is het erover eens dat deze communisten niet meer de oude communisten zijn, maar veel meer sociaal-democraten, die even hard meewerken aan de economische hervormingen van Polen. Ook het Westen laat zien hierin wel te geloven en de belangstelling voor Polen en het tempo van de Westerse investeringen daar zijn het laatste half jaar snel toegenomen, sneller dan waar ook in Oosteuropa.

Toenemende vraag

Een jaarlijkse groei van vijf procent van een vrij groot land (meer dan 40 miljoen inwoners) en toenemende Westerse investeringen hebben de vraag naar kantoorpanden sterk doen toenemen. Hoewel er de afgelopen jaren in die sector al aardig wat is bijgebouwd, blijft de bouw van kantoorpanden ook voor langere tijd nog een winstgevende activiteit. De huren zijn hoog, er is opmerkelijk weinig leegstand, de bouwkosten zijn relatief laag, en de vraag blijft groot en neemt zelfs nog toe. Bovendien geeft de Poolse staat bij poontwikkeling voor drie jaar vrijstelling van belasting.

De laatste drie jaar is alleen al in het centrum van Warschau voor bijna 100000 m2 aan kantoorruimte gebouwd. De leegstand in Warschau is zes procent, maar meer dan de helft daarvan komt op rekening van een gebouw dat op een zo wonderlijke manier is gebouwd, dat het moeilijk is te verhuren.

Eigenlijk is er dus nauwelijks leegstand. De huur van een modern kantoorpand in het centrum van Warschau is 60 a 70 dollar per m2 per maand en daarbij komen nog de niet geringe servicekosten van negen a tien dollar. De helft van de ‘nieuwe kantoorpanden is ontstaan door het renoveren en moderniseren van oude staatsgebouwen. Deze zijn van lagere kwaliteit (er is bijvoorbeeld geen airconditioning) en de huur van deze kantoorruimte is dan ook lager: 30 a 40 dollar.

Moderne panden

Er is nog steeds behoefte aan meer moderne kantoorpanden.

De grondprijzen daarvoor zijn de laatste jaren behoorlijk gezakt en nu veel reeler geworden. Nog anderhalf jaar geleden betaalde je voor een m2 in het centrum 1000 a 1500 dollar, maar dat is nu niet meer dan 500 dollar. De grondkosten van grotere moderne kantoorpanden zijn nu meestal 5% en maximaal 10% van de totale kosten, hetgeen al reeel is te menen. De bouwkosten varieren van 800 tot 1000 dollar per 2, voor de bouw van ondergrondse garages is dat 350 dollar per 2.

De ‘nervous nineties’ lijken in Polen al voorbij. De markt voor onroerend goed, en dus ook voor kantoorpanden, is gestabiliseerd en het ziet ernaar uit dat het ook op langere termijn een interessante en minder speculatieve markt zal zijn dan jaren geleden. Toenemende vraag Wegens de verwachte ‘boom’ in de kantoorpand-sector en eigenlijk in de hele bouwsector (de plannen spreken bijvoorbeeld van twee miljoen nieuwe woningen) is er een toenemende vraag naar expertise in onroerend goed.

Westerse landen geven nu veel hulp aan Polen op het gebied van taxatie, beheer en renovatie. Speciaal de Engelsen en Amerikanen doen veel samen met het Poolse ministerie van Bouw en Ruimtelijke Ordening op dit gebied. Er is een Brits ‘Know How Fund’, dat heel veel taxatie- en beheerscursussen organiseert. De Royal Institution of Chartered Surveryors en het Poolse ministerie voor Bouw hebben besloten om samen een Poolse onroerendgoed school te stichten. De VS hebben in Washington in het leven geroepen en Polen gekozen als eersteland in Oost-Europa om op het gebied van taxatie, beheer en renovatie de Amerikaanse expertise door te geven. Washington heeft ook geholpen bij de oprichting van het Real Estate Institute of Cracow. Zowel Engeland als de VS doen dat omdat ze geloven in de sterke opbloei van deze sector, en via deze instituten de markt van dag tot dag willen volgen.

1) Anna Sandor leidt in Amsterdam het ‘Business Buro Oosteuropa

Reageer op dit artikel