nieuws

Brusse: een ambitieuze uitgever van boeken

bouwbreed Premium

In de uitgeverswereld wordt al lang met waardering gesproken over de goed verzorgde boeken van Uitgeverij W.L. en J. Brusse. Het Rotterdamse bedrijf was toonaangevend tussen 1903 en 1965; het genoot in de bouwwereld bekendheid door de boeken van Berlage en een serie over moderne bouwkunst. Daarnaast waren ook beeldende kunst en literatuur in het fonds vertegenwoordigd.

Een interessante geschiedschrijving komt niet toevallig opnieuw uit de Maasstad, door Uitgeverij 010 opnieuw goed vormgegeven.

De selecties van ‘de vijftig best verzorgde boeken’ met hun museale presentatie vormen jaarlijks aanleiding tot de bezinning op de kwaliteit van grafisch verantwoord vormgegeven boek. Dat is geen overbodige luxe als men de vijftig titels afzet tegen de honderden modaal uitgegeven boeken.

Wanneer men de uitkomsten van enkele jaren vergelijkt, blijken verschillende uitgevershuizen regelmatig met enkele titels uitverkoren.

Ons land heeft als producent van boeken een rijke en vroeg ingezette geschiedenis.

Het uitgeversbedrijf van de gebroeders W.L. en J.(C.) Brusse is nog tamelijk recent. In 1903 startte Willy Brusse het bedrijf, waarin verschillende familieleden een eigen rol speelden, als auteur, adviseur en als opvolgers van de naamgevende broers.

Een vroeg voorbeeld van vernieuwing vormde de uitgave van het boekje van H.P. Berlage: ‘Een drietal lezingen in Amerika gehouden’. De vermaard geworden voorvechter van vernieuwing in de typografie, S.H. de Roos, had net zijn nieuwe lettertype Hollandsche Mediaeval voltooid, de eerste nieuwe letter sinds anderhalve eeuw in ons land. Berlages artikelen werden in deze letter uitgegeven, waar een tijdgenoot bij opmerkte dat dit lettertype de boekverzorgers ‘uit den dommel der karakterloze stijl-imitatie heeft geschud’.

Berlage heeft lang met de Brusses samengewerkt, zowel voor de publicatie van eigen teksten, als in het team dat de serie ‘Moderne bouwkunst in Nederland’ in twintig delen tussen 1932 en 1935 begeleidde. De antiquarisch slechts moeizaam te verkrijgen complete reeks stond verder onder redactie van Dudok, Gratema, Hulshoff, Van de Kloot Meijburg, Staal en Luthmann. Hoewel de vormgeving wat minder vooruitstrevend is, ontstond een naslagwerk over de architectuur in de jaren dertig in ons land.

Naast boeken over historische bouwkunst gaf Brusse ook het fameuze boek ‘Hoogbouw’ van ir. Jan Duiker uit, waarvan er overigens nog geen duizend van zijn verkocht. De ruim tien jaar geleden verschenen herdruk ligt al lange tijd bij De Slegte… Ook de belangrijkste ontwerpen uit een Amsterdamse prijsvraag voor ‘Arbeiderswoningen in Nederland’ verschenen rijk geillustreerd in 1921. Het waren boeken die al vroeg de moderne ideeen rond het Nieuwe Bouwen in ons land documenteerden.

Aardig is daartussen een boek ‘Uit de werken van C.M.B. van den Beld, architect N.I.V.A. 1915-1935’. Het was een cadeautje van zijn vrouw bij het twintigjarig bestaan van het bureau en haalde een oplage van 154 stuks, die rechtstreeks door mevrouw Van den Belt werden afgenomen, en naar mag worden aangenomen onder relaties werd verspreid.

Opvallend onderdeel van de boekverzorging was de illustratie. Naast gebruik van bestaande tekeningen en fotos, werd veel illustratiemateriaal speciaal vervaardigd.

Een aardig voorbeeld daarvan vormen de boeken van Berlage. Zo verscheen volgens de titelpagina ‘Beschouwingen over bouwkunst en hare ontwikkeling door H.P. Berlage versierd naar ontwerpen van de schrijver door Johan Briede’ getekend.

Voor ieder nieuw hoofdstuk werd een tekening gemaakt die met de hoofdstuktitel over een hele pagina werd afgebeeld, zoals het ‘Plan voor het Haagsche raadhuis’, een ontwerp uit 1912.

Een ander onderdeel van de verzorging betrof de boekbanden. Berlage ontwierp ze voor zijn eigen boeken, maar gaf ook de omslagen van andere boeken vorm, zoals enkele werken van Van der Kloot Meijburg. Een (voormalig) medewerker van Berlage, de industriele vormgever Piet Zwart heeft evenals Paul Schuitema grafische ontwerpen voor Brusse gemaakt, die in de jaren dertig tot de vooraanstaande vernieuwingen in ons land behoorden.

Tot de naoorlogse uitgaven van Brusse behoorden jarenlang het tijdschrift ‘Goed wonen’, een niet verder dan vijf delen gekomen reeks monografien ‘Wonen in de lage landen’, verschillende boeken over Rotterdsam en een ‘Gids voor Nederlandse architectuur’ van prof. J.H. van den Broek, waarvan bijna de helft naar De Slegte verhuisde…

De lezer krijgt uit de verschillende hoofdstukken van het boek een goed beeld van het reilen en zeilen van uitgeverij Brusse, die op sommige punten karakteristiek is voor de uitgeverspraktijk tot vandaag de dag, bijvoorbeeld ten aanzien van onverkochte restanten die naar De Slegte gaan.

Een aardig detail is dat het boek bij Uitgeverij 010 verscheen, omdat hier al tien jaar met dezelfde liefde aan goed verzorgde en mooie boeken worden gewerkt. Met de winst van goedlopende boeken maakt men ook boeken waarvan het vooraf duidelijk is dat ze minder scoren. Bij Brusse is dat ook vaak en lang het geval geweest.

De affiniteit van uitgever Hans Oldewarris met grafische vormgeving vormde een van de reden tot zijn persoonlijke belangstelling voor Brusse. Uiteindelijk leidde het tot deze voortreffelijke publicatie, die overigens ook een uitgebreidde lijst van uitgegeven werken bevat, compleet met vormgevers, grafische uitvoerende bedrijven, oplagen en dergelijke. Een team van auteurs leverde bijdragen vanuit verschillende invalshoeken.

WVH ‘W.L. & J. Brusses Uitgeversmaatschappij’. Uitgeverij 010, Rotterdam 1993. Formaat: 17,5 x 25 cm, 176 blz. ISBN: 90 6450 158 0. Prijs: (ingebonden) f. 65.

Linnen band van ‘Over stijl in bouw- en meubelkunst door H.P.

Berlage is door de auteur, zelf ontworpen zoals dat ook voor zijn overige boeken bij Brusse het geval was.

Johan Briede

illustreerde Berlages boek ‘Beschouwingen over bouwkunst en hare ontwikkeling’.

Links is de titelpagina, de rechter afbeelding is een schets inzake een stedebouwkundig ontwerp uit 1908 van het Haagse stadhuis op het Alexanderveld.

‘Gids voor Nederlandse architectuur’ van prof. J.H. van den Broek verscheen in 1955 met een voor dit tijd karakteristiek omslag waarvan de ontwerper onbekend is.

Reageer op dit artikel