nieuws

Drie-klimatenkas Hortus kent meerdere gezichten

bouwbreed Premium

De drie-klimatenkas die op het terrein van de Hortus Botanicus wordt gebouwd kent veel gezichten. Voor de bestuurders van de Hortus staat de kas centraal in hun overlevingsplan. Voor de ontwerper van de kas oogt de secundaire draagconstructie ‘wat zwaar’. Voor de bouwer is het ‘wel even iets anders’. Voor het publiek wordt het een mogelijkheid het belang van planten voor het leefmilieu te onderkennen.

De kas wordt gebouwd in opdracht van de stichting ‘Interim Beheer Hortus Botanicus’.

De stichting, overtuigd van de toekomst voor de historische plantentuin midden in de stad Amsterdam, stelde plannen op waar ook een groter publiek het belang van planten in al hun diversiteit kan leren inzien. Centraal in de plannen voor de ‘Hortus nieuwe stijl, staat de nieuwe kas met drie klimaatzones: tropen, subtropen en woestijn’.

De kas is ontworpen door ir. M. Zwarts van het bureau voor architectuur en produktontwikkeling Zwarts&Jansma. Een schetsontwerp dat Zwarts eerder voor de vereniging ‘Vrienden van de Amsterdamse Hortus Botanicus’ maakte, heeft als basis gediend voor het definitief ontwerp.

De voorwaarden waaraan het ontwerp moest voldoen werden vastgelegd in een programma van eisen. De belangrijkste punten daaruit zijn: een oppervlakte van ongeveer 1500m2, drie afzonderlijke klimaten, in het subtropisch deel een ruimte van minimaal elf meter hoogte, minimale investeringskosten en ook nog eens beperkte exploitatiekosten.

Weinig schaduw

De kas is ontworpen op basis van standaard kassensystemen maar met een speciaal ontworpen draagconstructie.

De hoofddraagconstructie bestaat uit een buiten de huid van de kas gelegen stelsel van trekstaven en uithouders dat rust op een rooster van hoofdzakelijk in de kas gelegen kolommen. Hierdoor is een constructie ontstaan die weinig schaduw geeft: een primaire voorwaarde voor een kas omdat er dan zo veel mogelijk licht binnen komt.

De nieuwe kas wordt voorzien van drie compartimenten met ieder een eigen klimaat. De vorm van de plattegrond komt voort uit de bezonning. De kas geeft zo weinig mogelijk schaduw in de tuin en op het terras van de Oranjerie, een van de gebouwen van de Hortus. De delen van de kas met tropische en subtropisch klimaat zijn op het zuiden gericht. De kas is hoog aan de zijde van de Nieuwe Herengracht en lager naar de tuin toe. Hierdoor is de intimiteit van de tuin versterkt en maakt de tuin haar bestaan naar de stad, ook stedebouwkundig, kenbaar.

Vals verstek

De kas wordt gebouwd door Van Diemen BV uit De Kwakel. Volgens directeur M.C van Diemen ligt het bij de bouw van de kas voor de Hortus kas allemaal wel anders dan bij een standaardkas. Tijdens een bezoek aan de bouwplaats legt hij uit dat de gebruikte profielen zijn afgeleid van de profielen die bij een standaardkas worden gebruikt. Dat komt omdat de specifieke kennis van de kassenbouwers pas kon worden ingebracht nadat het ontwerp gereed was.

Een secundaire draagconstructie van liggers voert de belastingen van de dakvlakken af naar deze hoofddraagconstructie, bestaande uit een samenstel van grote kolommen, drukstaven en trekdraden. Deze constructies zijn nagerekend door ingenieursbureau ABT uit Velp. De fabricage en montage hiervan hebben geen problemen opgeleverd.

Maar juist de eigenlijke kasconstructie, bestaande uit aluminium profielen ter ondersteuning van het glas, heeft, naar Van Deimen aangeeft, de nodige problemen gegeven. Bij de tertiaire constructie bleken valse verstekken op te treden.

Deze constructie is niet uitgetekend. Dat komt omdat deze zo gecompliceerd was dat het ruimtelijk inzicht van veel van de mensen betrokken bij de kassenbouw bij het lezen van de tekeningen te kort zou schieten.

Toch loopt alles nu naar wens.

De kas zal 25 augustus officieel worden geopend. Alhoewel er nog zal worden aan het inrichten van de ruimten zal deze dan ook voor het publiek zijn opengesteld.

Zwaar

Architectenbureau Zwarts & Jansma heeft lof en kritiek geoogst voor de aspecten van de hoofddraagconstructie van de drie-klimatenkas. Zwarts haalde in een voordracht over innovatie in de bouw op een symposium ter gelegenheid van het 40-jarig jublieum van ABT in Velp het ontwerp van de drie-klimatenkas als voorbeeld aan. Bij het bureau van Zwarts bestaat grote aandacht voor de hoofddraagconstructie. Daarover was Zwarts dan ook wel tevreden. Maar hij vond dat de secundaire constructie van de medewerkers van ABT te weinig aandacht had gekregen.

De secundaire draagconstructie is daardoor ten opzichte van de primaire te zwaar geworden. Dat noemde Zwarts minder geslaagd. Als constructeurs vernieuwing willen, moeten zij naar zijn mening zoeken naar verbetering in de bepaling van de secundaire draagconstructies. In het algemeen was zijn advies om zich meer bezig te gaan houden met moeilijke constructies. Dat gaat men tot nu toe vaak uit de weg. Zwarts, voorstander van het gebruik van rationele argumenten, concludeerde dat innovaties in de bouw best mogelijk zijn, maar dat er wel wat voor moet worden gedaan.

Reageer op dit artikel