nieuws

Naoorlogse woningbouw in Duitsland beschreven

bouwbreed Premium

Bij het Birkhauser Verlag verscheen een interessante studie over de naoorlogse woningbouw in Duitsland, die vooral afgestemd is op het voormalige West-Duitsland. Daarin worden de ontwikkelingen van stedebouw en woningtypologie in de periode van 1945 tot 1970 belicht.

In 1945 was de woningnood in Duitsland ongekend hoog. Van veel grotere steden waren hele woonwijken verdwenen of vrijwel onbruikbaar. Deze situatie betrof overigens geheel Duitsland; maar in het boek is vooral aandacht besteed aan de woningbouw in het westelijke deel, waarbij men overigens te maken had met een soms vrij sterke inmenging van de geallieerden in de drie westelijke sectoren. Met name de Amerikanen hebben veel bijgedragen tot vernieuwing van de wonigbouw, omdat men dit met moderne middelen wilde aanpakken om zo snel en zo veel mogelijk woningen te bouwen.

Overigens hielp men daarbij via het Marshallplan, waar ook de overige landen in Europa van profiteerden.

Ondanks de moderne bouwtechnieken die met name in de jaren twintig in Frankfurt werden ontwikkeld, had de woningbouw in Duitsland een tamelijk traditioneel karakter, en qua bouwtechniek vergelijkbaar met ons land. Experimenten zoals Betondorp bij Amsterdam, waren in Frankfurt am Main gerealiseerd, overigens op wat grotere schaal. Vooral de bouwsystemen met wand- en gevelelementen van enkele vierkante meters oppervlak kwamen daarbij in zwang, terwijl ook standaardkozijndetails werden ontwikkeld en een geheel nieuwe keukeninrichting. Die keukens werden in series van enkele honderden gemaakt; een grotere serie was niet goedkoper omdat het maken van keukens nog op relatief veel handwerk neer kwam.

Industrialisatie

In het naoorlogse Duitsland vond een ingrijpende industrialisatie van de woningbouw plaats. Grote-elementenbouw en gietbouw deden op ruime schaal hun intrede. De Plattenbau werd zowel in het westelijk als oostelijk deel van Duitsland toegepast. Het vormde in feite een voorzetting van de experimenten in Frankfurt, nu echter met verdiepinghoge elementen die veelal in fabrieken werden geprefabriceerd, terwijl de kleinere elementen voordien vaak in veldfabrieken werden gemaakt.

Bovendien bleek het mogelijk om gevelelementen af te wer ken met ingestorte keramische tegels. In het westelijk deel van Berlijn ontstonden Bijlmer-achtige woongebieden zoals het Markischen Viertel, waar verschillende bekende architecten wooncomplexen van zon duizend wooneenheden realiseerden. Maar ook de bouwonderdelen werden met de inzet van goed geoutilleerde fabrieken geleverd. Zo ontstond een schaalvergroting met geheel nieuwe problemen voor de stedebouwkundigen.

Het is overigens jammer dat deze studie het tijdperk 19451970 beslaat. Kort daarna vonden er opvallende experimenten plaats zoals het in staal gerealiseerde po Metastadt in de gemeente Wulfen in het Roergebied. Het project is inmiddels afgebroken, dat wel, maar opende nieuwe perspectieven. Het is overigens nooit duidelijk geworden wat er nu precies fout ging. Want met de bouw van de indrukwekkendste voorbeelden is nogal wat fout gegaan. Het gelijktijdig in de jaren zeventig in Wulfen gebouwde complex flatwoningen met in het centrum een vrijstaande schacht voor verticaal verkeer en korte bruggen naar de woningen was een waardevol alternatief voor galerijwoningen, maar kort na de bouw bleek dat eigen demontage en nauwkeuriger montage nodig was om de woningen waterdicht te krijgen. Maar de in grote elemen ten gebouwde flats waren prachtig, inclusief winterserres die zomers balkons vormden.

Ook mist men node de uitkomsten van veel internationaal de aandacht trekkende Duitse prijsvragen zoals Elementa en Constructa, die vernieuwende woningbouw voortbrachten.

Grondige analyse

In het goed leesbaar geschreven boek wordt echter een grondige analyse gegeven van de vroege naoorlogse woningbouw in Duitsland. Stedebouw, bouwtechniek, politiek en woonvormen zijn in samenhang met elkaar beschreven.

De uitgebreide tekst van het boek is duidelijk ingedeeld en geillustreerd met fotos, tekeningen, diagrammen en tabellen. Zo ontstond een voortreffelijke publikatie.

Thomas Hafner:’Vom Montagehaus zur Wohnscheibe – Entwicklungslinien im Deutschen Wohnungsbau 1945-1970′. Uitgave:Birkhauser, Bazel en Berlijn 1992.

Formaat:17 x 24 cm, 352 blz.

ISBN:3 7643 2759 6. Prijs: (paperback) Zw.Fr. 68,-.

Reageer op dit artikel