nieuws

Fraai boek Joods Museum van Libeskind in Berlijn

bouwbreed

De bouw van het Judisches Museum in Berlijn is in november begonnen. Het ontwerp van Daniel Libeskind werd in een prijsvraag bekroond en trok internationaal belangstelling. Daarmee is het opnieuw Berlijn waar een spraakmakend gebouw tot stand komt. Bij uitgeverij Ernst & Sohn verscheen alvast een prachtig boek dat het ontwerp documenteert.

Even heeft het er naar uitgezien, dat het interessante ontwerp van Libeskind voorlopig niet zou worden gerealiseerd.

De jury was unaniem in haar enthousiasme voor het bekroonde ontwerp uit 186 inzendingen. Maar bij nadere bestudering en uitwerking leken de bouwkosten tot 170 miljoen Duitse Mark op te lopen. Met de nodige bezuinigingen komt men nu op 117 miljoen uit. Dat is nog steeds een groot bedrag, nu de vereniging van beide Duitslanden zoveel nieuwe bouwopgaven, vooral in Berlijn, tot gevolg heeft. Maar de geschiedenis brengt ook verplichtingen met zich mee, die men heeft geaccepteerd en die nu tot realisering van een uitgesproken moeilijk ontwerp aanleiding geven. Het Judisches Museum maakt deel uit van het historische Berlin Museum, dat in een monumentaal pand aan de Lindestrasse is ondergebracht. Aan een zijde wordt het begrensd door een woningbouwcomplex uit de IBA-periode uit de jaren tachtig, aan de andere zijde is een terrein beschikbaar voor de uitbreiding. Omdat het bestaande gebouw een afgerond ontwerp vormt, dat in de jaren zeventig is gerestaureerd, ontwikkelden veel deelnemers aan de prijsvraag een losstaand nieuw gebouw. Ook Libeskind ontwierp ogenschijnlijk een losstaande vleugel, waarvan de plattegrond doet denken aan een bliksemschicht. Deze is echter ondergronds via het oude museum toegankelijk met overgangsruimten. Het ontwerp van de in Polen geboren, naar de Verenigde Staten geemigreerde en intussen in Berlijn neergestreken kunstenaar, past in zijn reeks ontwerpen met gebroken lijnen voor bouwvolumen. Een spectaculaire aansluiting op stedebouwkundige schaal vormde zijn inzending voor de meervoudige opdracht van de Potsdamer Platz in Berlijn, dat indertijd uitgebreid in het Centrum voor Architectuur in Groningen tentoon is gesteld, maar niet wordt gerealiseerd.

Libeskind wordt tot de deconstructivisten gerekend. Hun dynamische ontwerptrant sluit aan bij het Berlijnse ontwerp, al heeft het werk van Libeskind daarin een geheel eigen vertaling kregen. Een belangrijke maatregel die tot de nodige bezuinigingen heeft geleid, is het rechtop plaatsen van de gevels, die aanvankelijk allemaal een schuine stand ten opzichte van het maaiveld hadden. Verdere ingrepen zijn beperkter van invloed op het ontwerp gebleven.

In het boek zijn allereerst enkele inleidende voorwoorden van plaatselijke ambtenaren opgenomen, waarin men reden en noodzaak aangeeft waarom dit museum er toch op korte termijn moet komen. Daarna volgt een uitgebreide toelichting op het ontwerp en een tekst van een lezing van Libeskind. De teksten zijn in het Duits, Engels en Hebreeuws opgenomen.

eressant is daarbij de verantwoording van Libeskind, waarin hij verwijst naar invloeden vanuit het werk van Paul Klee. Ontwerpers die over hun eigen bouwplannen spreken, hebben soms de neiging er zeer uiteenlopende bronnen bij aan te halen. Dat gevoel krijgt men ook bij Libeskind, zeker als men het Berlijnse museumontwerp in zijn verdere oeuvre plaatst. Maar dan nog blijft de invloed vanuit de tekeningen van Klee redelijk voor de hand liggen, zoals die wellicht ook Wassely Kandinsky op een gegeven moment hebben geinspireerd. Met verdere verwijzing naar het Russische constructivisme kan men eveneens verschillende kanten op. Maar hoe zwaar men deze invloeden ook inschat, het blijft vaststaan dat het museum in Berlijn na voltooiing een opvallende plaats zal innemen tussen de musea en uitbreidingen daarvan die sedert de jaren tachtig zijn gerealiseerd. Dat zon uitbreiding in deze tijd toch tot stand komt, kan in de toekomst een illustratie vormen van de huidige culturele opvattingen in Duitsland en de waarde die men praktiserend hecht aan architectonische kwaliteit.

Het voortreffelijk uitgegeven boek begeleidt een reeks nieuwe internationale tentoonstellingen van ontwerp en maquette, waarvan de premie`re in Jeruzalem plaats vond en gevolgd wordt door onder meer New York en Japan. Het voorontwerp was eerder in het Joods Historisch Museum in Amsterdam te zien.

‘Daniel Libeskind, Erweiterung des Berlin Museums mit Abteilung Judisches Museum’

(in het Duits, Engels en Hebreeuws). Uitgave:Ernst & Sohn, Berlijn 1992. Formaat:24 x 28 cm, 148 blz. ISBN: 3 433 02401 4. Prijs: (ingenaaid) DM 48,00.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels