blog

‘Neue Kombinationen’ voor de bouw- en vastgoedmarkt

bouwbreed 44

‘Neue Kombinationen’ voor de bouw- en vastgoedmarkt

Nederlandse steden staan voor een enorme verduurzamings- en verdichtingsopgave. Er is een overvloed aan projecten op dit gebied. Tegelijk zoekt de branche antwoorden teveel binnen de bouw- en vastgoedsector, waardoor fragmentatie de integratie van oplossingen hindert.

Om de duurzame lange termijn doelstellingen te halen is meer focus nodig op cross-sectorale innovaties: Nieuwe combinaties, waarbij de mobiliteitssector en gebiedsontwikkeling een sterker gewicht dienen te krijgen. Zo werken de verschillende belanghebbenden meer op gebieds- dan op gebouw niveau.

Klimaatdoelstellingen

Om te voldoen aan het Nederlandse Energieakkoord en de klimaatdoelstellingen van Parijs moet de bestaande woningvoorraad in 2050 energieneutraal zijn. Het Planbureau voor de leefomgeving denkt dat ruim 2,2 miljoen corporatiewoningen en koopwoningen moeten worden gerenoveerd om voor een energielabel B in aanmerking te komen. Kosten: 28 miljard euro. In 2023 moeten alle kantoorgebouwen een energielabel C of beter dragen. Onderwijsvastgoed vormt hier een speciaal onderdeel om klimaatdoelstellingen te halen: honderden schoolgebouwen zijn aan renovatie toe, mede wegens het slechte binnenklimaat voor leerlingen.

Forse verdichting

Om tegemoet te komen aan de grote vraag naar meer en betere woningen krijgen stedelijke gebieden te maken met een forse verdichting. Dat leidt vervolgens weer tot extra mobiliteitsdruk. Overheid en bedrijfsleven zien dat ook en erkennen dat deze opgaven zware eisen stellen aan het innovatieve vermogen van de Nederlandse economie.

Eigen gelederen

In de bouw- en vastgoedsector vindt innovatie vooral plaats binnen de eigen gelederen. Dat resulteert dan in toepassing van nieuwe materialen, software of (uitvoerings)technieken. Die leiden vervolgens tot het bereiken van hogere duurzaamheidsscores, terugdringen van faalkosten, meer keuzevrijheid in indeling en uitrusting voor kopers van nieuwbouwwoningen.

Illustratief: de exposanten bij het (op duurzaam gerichte) Building Holland congres in de RAI bestond vrijwel volledig uit de bouw- en vastgoedsector. Veel duurzaamheidsprojecten komen niet van de grond vanwege ‘split incentive’ vraagstukken, waarbij de eigenaar investeert maar vooral een huurder of gebruiker profiteert.

Baanbrekende resultaten

Het is echter allang bekend dat vooral ‘cross sectorale innovaties’ leiden tot baanbrekende resultaten. De Oostenrijkse econoom Joseph Schumpeter stelde in 1934 al dat vijf categorieën van ‘Neue Kombinationen’ de kern vormen van innovatief gedreven economische verandering. Dit geldt zeker ook voor grootschalige verduurzaming en verdichting in stedelijk gebied! Gelet op de samenhang van energie, mobiliteit, wonen en werken geldt dat vooral innovaties waarbij integratie van deze sectoren centraal staat succes opleveren.

Lichtpunt

Helaas is zowel in het Topsectorenbeleid als in de bouw- en vastgoedwereld vooral aandacht voor enkele individuele sectoren en nauwelijks voor nieuwe combinaties. Een lichtpunt echter is de recent gepresenteerde Bouwagenda. Daarin proberen de partijen een doorbraak in de bouw te realiseren met het oog op ‘innovatie, de kwaliteitssprong en de beoogde schaal- en efficiencyvergroting’. Hiervoor heeft de gelijknamige Tasforce een vierjarig actieplan ontwikkeld. Intussen werkt ook de Dutch Green Building council met aan een ‘Deltaplan Duurzame Renovatie’, opgedeeld in acht sectorspecifieke verduurzamingsopgaves: acht sectoren met elk een eigen voorzitter…

Versnippering

Deze aanpak brengt het risico versnippering met zich mee. Bovendien is de mobiliteitssector te beperkt vertegenwoordigd in deze programma’s. Van wereldwijd ontwikkelde ‘urban future projecten’ uit de automobielsector en ‘slimme’ openbaar vervoer oplossingen op micro-niveau is weinig zichtbaar. Er dreigt dus eenzelfde perspectief als bij het ‘Green deals’ programma. Hier wilde de overheid op interactieve werkwijze vernieuwende, duurzame initiatieven uit de samenleving de ruimte geven. Uit een evaluatie van de eerste 185 Green deals bleek echter dat ruim 50 procent niet of met vertraging realiseerbaar is.

Samenwerking

Er is dan ook dringend behoefte aan minder duurzaamheidsprogramma’s en minder thema’s per programma. Met daarnaast focus op gebiedsgerichte voorbeelden waarbij mobiliteit, gebiedsontwikkeling en decentrale energieopwekking dominant zijn. Zoals de samenwerking van bouwbedrijf Heijmans met automaker BMW bij de ontwikkeling van het Timmerhuis in Rotterdam. Het duo biedt bewoners niet alleen de woning maar ook het gedeelde gebruik van elektrische auto’s aan.

Uiteindelijk zijn verduurzaming en verdichting vraagstukken van overheidsbeleid en maatschappelijk verantwoord ondernemerschap. Bij ondernemerschap is dringend behoefte aan sterkere betrokkenheid van mobiliteitssector. De overheid kan sector overschrijdende innovaties niet sturen maar wel degelijk beïnvloeden en kanaliseren. Een aandachtspunt voor het nieuwe regeerakkoord.



Joris Winters is Sector leader financial institutions & commercial developers bij Arcadis.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels