artikel

Samen sterker

bouwbreed 33

Samen sterker

Profiteren van elkaars 
expertise. Risico’s spreiden. Toegang krijgen tot de lokale arbeidsmarkt. De redenen om samen te werken in de bouw zijn legio. Maar wat is nodig voor een soepele en vruchtbare samenwerking? En wie kies je?

De een zweert bij een vaste partner, de ander geeft de voorkeur aan wisselende contacten. Voor een succesvolle bouwcombinatie maakt eenieder zo zijn eigen afweging. Idealiter is één plus één drie.

Het zorgvuldig kiezen van een partner is belangrijker dan ooit. De crisis heeft het aftasten in de voorfase nog subtieler gemaakt: hoe stel je het tenderteam samen, wie doet wat en vooral wie draait op voor welke risico’s? Opmerkelijk is dat de voorspelbare setjes regelmatig plaatsmaken voor wisselende partners, maar “goede ervaringen uit het verleden zijn toch de beste garantie voor de toekomst”, verwoordt BAM-woordvoerder Arno Pronk een breed levende basisregel in de sector om op projectbasis extra partners te zoeken.

Je zoekt elkaar sneller op als je in het verleden successen hebt geboekt

Expertise en bewezen ervaring zijn de belangrijkste drijfveren waarom de bouwer uit Bunnik een veelgevraagde partner is bij stadions, afzinktunnels en boortunnels. BAM haalde onlangs met Van Oord zowel knooppunt Hoevelaken als de Duits-Deense Fehmarnbelt-tunnel binnen. “Je zoekt elkaar sneller op als je in het verleden samen successen hebt geboekt. Voor zo’n project als Fehmarnbelt zoek je daar dan ook een Duitse en Deense partner bij, om toegang te krijgen tot de arbeidsmarkt en je zo niet te laten verrassen door wet- en regelgeving. Voor een project met een looptijd van acht jaar is het prettig om capaciteit te spreiden en op meerdere borden tegelijk te schaken. Je weet tenslotte nooit zeker of je samen zo’n opdracht ook binnenhaalt.”

Rond de langjarige megacontracten (dbfm) zochten lange tijd steeds dezelfde partners elkaar op: Zo ging VolkerWessels opvallend vaak met Heijmans in zee. Echter, toen de combinanten zowel bij de A15 Maasvlakte-Vaanplein als bij de A2 Maastricht naast de opdracht grepen, bekoelde de liefde. Bij de Gaasperdammerweg (SAA3) schreven beide bedrijven bijvoorbeeld afzonderlijk van elkaar in, maar ondertussen voert nu Ballast Nedam samen met Heijmans en Fluor het tunnelproject met vijf buizen uit.

Onderhoudsfase

Na ruim tien jaar dbfm-contracten zijn lessen geleerd. Duidelijk is dat passende partners essentieel zijn om de opdracht binnen te slepen. Maar ook dat de partijen jaren na de uitvoering nog steeds samen verantwoordelijk zijn voor beheer en onderhoud: de geïntegreerde contracten hebben zonder uitzondering nog een onderhoudsfase van tussen de vijftien en dertig jaar. Dat is lang als het niet meer botert. De looptijd zorgt weliswaar voor een constante werkstroom, maar is een blok aan het been als de samenwerking stroef verloopt.

VolkerWessels haalde vorig jaar samen met BAM de zeesluis IJmuiden binnen, maar voert met de eigen dochterbedrijven ook zelfstandig grote projecten uit, zoals de omlegging van de A9, de Westluidense Poort in Tiel en het Gelderse provinciehuis. De banden met BAM stammen alweer uit de tijd van de Deltawerken, Stormvloedkering en Willemsspoorbrug.

Strukton en Ballast Nedam hebben het samen aardig voor de kiezen gekregen. De perikelen rond de Kromhoutkazerne zorgden voor de eerste barstjes in de relatie. De problemen bij Ballast Nedam, door de enorme verliezen bij zowel de A15 Maasvlakte Vaanplein als de A2 Maastricht, waren de echte testcase. Strukton en Strabag kochten de partner uit en legden tientallen miljoenen extra op tafel om de A15 MaVa weer vlot te trekken. Desondanks zochten de partijen elkaar ook weer op bij de ombouw van de Utrechtse Knoopkazerne tot kantorencomplex.

Belangrijk is dat betrokken partners dezelfde visie hebben

Tegelijkertijd verlegt Strukton letterlijk de grenzen door met FCC, Atkins en Alstrom het metronet in Riyad, de hoofdstad van Saoedi-Arabië aan te leggen. De bouwer wil niet ingaan op de partnerkeus bij specifieke projecten, maar zet wel de algemene strategie uiteen. “Bij grote tenders kan het noodzakelijk of wenselijk zijn een combinatie te vormen. Al ruim voor de start van een aanbesteding gaan wij op zoek naar die partners die ons het beste kunnen aanvullen, bijvoorbeeld als het gaat om capaciteit of specialismen, lokale kennis of referentiewerken. Dit verschilt per tender. Ook via wie contacten worden gelegd, verschilt per tender. Belangrijke voorwaarde is dat alle betrokken partners vanaf de start van het project dezelfde visie op het project hebben.”

De strubbelingen bij Ballast Nedam maken geen muurbloempje van het bedrijf. De bouwer is groot genoeg om het Erasmus Medisch Centrum te bouwen en voltooide de duingarage in Katwijk en de pps-gevangenis Zaanstad. Recent ging het bedrijf samen met Heijmans in zee voor de grootschalige renovatie van Hart van Zuid, de wijken rond het Rotterdamse Ahoy.

Prettige samenwerking

Niet iedereen doet aan partnerruil. Dura Vermeer en Besix zoeken elkaar bijvoorbeeld relatief vaak op. De bouwfase van de Coentunnel werd weliswaar niet positief afgesloten voor de combinanten, maar de geleerde lessen komen nu goed van pas bij de renovatie van de Velsertunnel. De bedrijven gaan ook samen aan de slag bij de wegverbreding tussen Almere en Amsterdam (SAA4) en de Leidse parkeergarages Lammermarkt en Garenmarkt. Ook voor de komende megatender van de A13/A16 is al afgestemd om met elkaar in zee te gaan.

“We werken graag samen, hebben ongeveer dezelfde bedrijfsgrootte, platte organisatie en bedrijfscultuur met bijbehorende ‘tussenin’-omzet’’, definieert infradirecteur Theo Winter van Dura Vermeer. ‘‘Besix is sterk in technisch betonwerk en heeft internationale contacten. Dura Vermeer is sterk in integraal werken, technisch infrawerk en scoort altijd hoog voor ecologie. Die combinatie werkt prettig samen, schakelt snel en levert meestal een prima rendement, dus waarom zou je dan van partner willen veranderen.”

Het verstoppertje spelen uit het verleden is nu wel echt voorbij

Jaren van tevoren wordt samen al bekeken welke projecten van Rijkswaterstaat (Mirt), ProRail en de provincies geschikt zouden zijn. Overigens kiest Dura Vermeer vaak voor Ploegam bij waterwerken, zoals de Ruimte voor Rivier-projecten en gaat in zee met Van Doorn voor onderhoudsklussen. Winter: “Je zoekt de beste langjarige match bij de klus, vooral om risico’s te spreiden. De hele bedrijfsvoering kan in gevaar komen, als je daarin grove missers maakt. Als het misgaat met één van de combinanten staan immers de overgebleven partijen aan de lat.” Betere winkansen en capaciteitsspreiding noemt Winter als andere motieven om combinaties aan te gaan. Hij bespeurt dat het ‘verstoppertje spelen’ uit het verleden nu wel echt voorbij is. De tijd is over dat combinanten werkten met gescheiden werkpakketten, een eigen inkoop en afgeschermde boekhoudingen. “Dan ging je onderling al de strijd aan over meerwerk. De angst dat bij een integrale boekhouding niet scherp zou worden ingekocht, is gelukkig verdwenen.”

Ervaring

Bij langjarige combinaties lopen de inspanningen van de tenderfase overigens niet altijd gelijk met de uitvoering. Winter: “Besix is bijvoorbeeld nu heel druk met twee pps-sluizen. Dura Vermeer neemt dan de lead voor de tenderfase van de A6 en A27, want we kunnen ze weer goed gebruiken bij de uitvoering. En tegen die tijd hebben zij ook weer de handen vrij. Als je door ervaring weet wat je aan elkaar hebt, accepteer je dat zonder morren.”

Tussentijds van partner wisselen of zelfs breken is nog nauwelijks voorgekomen, maar het standaard dbfm-contract biedt daarvoor wel mogelijkheden. Het is hoogst uitzonderlijk, maar bij zowel de Beatrixsluis als het RIVM haakte Heijmans aan binnen de lopende aanbestedingsprocedure en Strukton sprong in het gat bij de internationale school in Eindhoven dat ontstond bij het faillissement van Van Straten Groep/Complan.

Veel opdrachtgevers stimuleren het werken in combinaties omdat ook zij de voordelen zien van gespreide risico’s, verschillende expertise en een achtervang bij een mogelijk faillissement.

Wandelgangprojecten

Alle bouwers houden een lijstje met geruchten en ‘wandelgangprojecten’ bij en houden de inkoopplanningen van opdrachtgevers nauwlettend in de gaten. De tenderkeuken blijft voor buitenstaanders vooral gesloten en pas op het moment van de dialoog of inschrijving is duidelijk wie samen een potje willen koken. Voor grote contracten als de Blankenburgtunnel, de marinekazerne in Vlissingen, zeesluis Terneuzen en de Afsluitdijk worden de mogelijkheden om te partneren al jaren ervoor bekeken en de kansen ingeschat, maar er zijn grenzen aan wat mag.

ACM

In 2009 schrapte het Rijk, in nasleep van de bouwfraude-affaire, de vrijstelling van de Mededingingswet voor bouwcombinaties. Het recht op samenwerking verviel daarmee niet, maar het automatisme wel. De kartelpolitie (ACM) wilde vooral paal en perk stellen aan de samenwerking tussen grote bouwers, die relatief snel concurrentiebeperkend werkt. Binnen de spelregels van het ministerie van Economische Zaken blijkt echter nog veel mogelijk, al blijft er sprake van een grijs gebied. Mededingingsexpert Dick van Werven van Bouwend Nederland bespeurt sindsdien terughoudendheid bij het aangaan van bouwcombinaties. “Je moet de meerwaarde van een combinatie kunnen verantwoorden. Wie een project alleen aankan, doet dat steeds vaker ook alleen.”

Het toenemende aantal soloacties is bijvoorbeeld terug te zien bij BAM, dat alleen de Rotterdamsebaan en het ministerie van V ROM binnenhaalde, Facilicom dat B30 omtovert tot verzamelgebouw en eerder het belastingkantoor D oetichem aanpakte, of de gebr. Van der Lee dat knooppunt Joure uitvoert.

Meer lezen in het weekblad?

Meer lezen in het weekblad?
Voor het mkb is de bouwcombinatie vaak de enige mogelijkheid om mee te dingen naar grotere projecten. Ook grotere regionale spelers zoeken elkaar op om gezamenlijk mee te dingen naar projecten. Zo sloegen vier noordelijke bouwers (Oosterhof Holman, Sjouke Dijkstra, Roelofs Wegenbouw en Jansma Drachten) succesvol de handen ineen met de Duitse partners Max Bögl en Züblin en wisten gezamenlijk de ring A7 Groningen binnen te slepen.

Tegelijk blijft het oppassen geblazen: partnering is wettelijk toegestaan, maar op concurrentievervalsing staat een fikse boete. Een verboden combinatieovereenkomst is nietig, is het officiële standpunt van het ministerie van Economische Zaken. Wie een veroordeling krijgt, komt tijdelijk niet in aanmerking voor de zogenoemde Gedragsverklaring Aanbesteden (GVA); het verplichte bewijs van goed gedrag. In de praktijk heeft de ACM echter nog nooit een bouwcombinatie teruggefloten of beboet.



Combineren

Combinaties tussen concurrenten mag meestal bij:

Bron: Ministerie Economische Zaken.



 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels