artikel

Zorgvliet – Eurojust: 0-1 (rust- en tussenstand)

bouwbreed 11

Zorgvliet – Eurojust: 0-1 (rust- en tussenstand)

Er wordt door bouwondernemer Heijmans flink gewerkt aan de nieuwbouw van Eurojust in de ooit zo rustige Haagse woonwijk Zorgvliet. Het hoogste punt is onlangs bereikt en naar verwachting zal eind van dit jaar het gebouw kunnen worden overgedragen. Echt feestelijk wordt dat niet voor omwonenden; daarvoor is teveel misgegaan.

De wijk Zorgvliet vormt onderdeel van de Internationale Zone. Het is een door de gemeente Den Haag aangewezen gebied waarin zoveel mogelijke internationale organisaties (zullen) worden geherbergd. Van Europol tot Joegoslavië Tribunaal, van Internationaal Strafhof tot Vredespaleis en van ambassades tot menige ngo. Ook Eurojust, een Europese pendant van het Openbaar Ministerie, zal daar binnenkort neerstrijken. Dat ging zeker niet zonder slag of stoot. Omwonenden, maar ook andere partijen verzetten zich op alle mogelijke manieren tegen de nieuwbouw. Overleg, juridische acties en uiteraard ook lobbypogingen op allerlei niveaus faalden uiteindelijk, waardoor de overheid (gemeente, rijksoverheid, Brussel) haar zin kon doordrukken. Het vertrouwen in een transparante en democratisch functionerende overheid die een goede afweging maakt en (ook) opkomt voor de belangen van burgers kreeg in een periode van vijf jaar een gevoelige knauw.

Voordelen internationale stad

De keuze van Eurojust voor Den Haag komt mede voort uit de aanwezigheid van allerlei internationale instanties (zoals Europol), maar ook vanwege de voordelen die deze “internationale stad voor vrede en recht” heeft. De (ontvangende) gemeente ziet louter voordelen op terreinen als werkgelegenheid en lokale economie, maar zeker ook op het terrein van het versterken van het eigen imago. Er is de gemeente – maar ook het verantwoordelijke Ministerie van Justitie en Veiligheid – veel aan gelegen het de nieuwkomers naar de zin te maken. Eurojust bemoeide zich nauwelijks met de gang van zaken, althans niet publiek zichtbaar, maar eiste intussen wel garanties over huisvesting, beveiliging, parkeervoorzieningen en uiteraard de datum van oplevering. De onderhandelingen en de consequenties daarvan onttrokken zich grotendeels aan de politieke en maatschappelijke discussie. Wanneer uiteindelijk de locatiekeuze bekend wordt gemaakt ontstaat grote onrust. In eerste instantie vooral bij het bestuur van de stichting Wijkoverleg Zorgvliet en later ook bij omwonenden, natuur- en milieuorganisaties, omliggende wijken (en wijkorganisaties), media en politieke partijen uit de Haagse gemeenteraad.

Bij de procedurele en inhoudelijke voorbereidingen stond vooral de locatiekeuze om verschillende redenen (hoogbouw, parkeeroverlast, privacy problemen, bestemmingsplan enz.) ter discussie. Later is ingegaan op de aanwezigheid van servituten en andere juridische instrumenten die grootschalige nieuwbouw in deze karakteristieke woonwijk zouden moeten verhinderen, terwijl in het eindspel – samen met andere organisaties en inschakeling van een ter zake kundig architect – op grond van de beschikbare kennis over het programma van eisen van Eurojust een alternatief is ontworpen op een locatie waar langdurig sprake was van kantorenleegstand. Opvallend bleek dat er bij de overheid op rijks- en gemeentelijk niveau geen enkele ruimte was voor discussie, nader overleg of aanpassing, laat staan voor fundamentele heroverweging. Daarbuiten – mede gevoed door free publicity en eigen een wekelijks radioprogramma ”Radio Zelfreizend Zorgvliet”- ontstond wel begrip en medewerking voor het standpunt uit de wijk.

Tot aan Raad van State

Intussen moesten documenten via de Wet Openbaarheid van Bestuur worden afgedwongen, terwijl bestuurslagen naar elkaar en naar Eurojust verwezen. De collegepartijen in de gemeenteraad hielden vast aan het standpunt van het college. Uiteindelijk bleek een – voor het wijkoverleg kostbare en complexe– juridische procedure via de Raad van State nog de enige uitweg. Toen bleek ook daar dat na een langdurig, afmattend en geruchtmakend proces het aangepaste bestemmingsplan dat de nieuwbouw voor Eurojust in Zorgvliet faciliteerde onherroepelijk werd verklaard. De Raad van State en de gemeente baseerden zich zelfs op het Duitse oorlogsrecht!

Daarna stond vrijwel niets de nieuwbouw meer in de weg. Het wijkoverleg Zorgvliet en andere indieners van bezwaarschriften beschouwden het dertig pagina’s tellende vonnis van de Raad van State in de bodemprocedure als een nederlaag. Hoe is het toch mogelijk dat je op basis van een doorwrocht, serieus en consistent betoog op geen enkel punt scoort. Natuurlijk, de Raad van State toetst marginaal op juridische hoofdlijnen, maar toch wringt het rechtsgevoel. Kennelijk maakten politieke belangen (lees: coalitiebelangen in de Haagse gemeenteraad) en prestige (Den Haag als internationale stad van Vrede en Recht) een serieuze en transparante afweging en discussie niet mogelijk en staan hogere (Europese) krachten en afspraken niet ter discussie.

Deuk in imago

Terugkijkend kent de hele gang van zaken over de nieuwbouw van Eurojust vooral verliezers. Er is gekozen voor een suboptimale en kostbare locatie, terwijl er elders – ook in de Internationale Zone – genoeg alternatieven voor handen zijn. Er is een forse clash ontstaan tussen het college en een belangrijk deel van de gemeenteraad over de gebrekkige wijze waarop de regie is gevoerd. Het imago van Eurojust en Den Haag als betrouwbare overheid heeft een deuk opgelopen. Dat geldt ook voor het vertrouwen van de wijk en wijkbewoners in het democratisch gehalte van de overheid. Niet voor niets bleek tijdens de laatste gemeenteraadsverkiezingen dat in deze wijk opeens veel aanhang bestond voor de Haagse Stadspartij en de SP die (als oppositiepartijen) wel pal stonden voor de belangen van burgers en actieve interesse betoonden voor alternatieven, klachten en procedurele mogelijkheden. Dat ook de gemeentelijke ombudsman geheel doof bleek te zijn voor klachten kwam niet meer als een verrassing. Ook daar ontstond het gevoel niet (en nooit) serieus genomen te zijn.

Het is bij dat alles de vraag of en in hoeverre belangen en belangenorganisaties onder de Herstel- en Crisiswet waar het gaat om overheidsinterventies in de ruimtelijke ordening enige kans hebben om te worden gehoord en of hun wensen worden gehonoreerd. Met andere woorden prevaleren (vermeende en vaak niet bewijsbare) economische belangen die van de leefbaarheid? Het lijkt erop alsof de gemeente Den Haag – zich achteraf legitimerend aan procedures en afspraken – voluit en bewust heeft gekozen voor Europese instituties met als consequentie een zekere vervreemding van de bevolking en vooral omwonenden. Een patroon dat zich ook voordeed bij de organisatie van allerlei internationale conferenties over Afghanistan, nucleair afval en digitale beveiligingsrisico’s.

Dat een gemeente de aanwezigheid en komst van internationale organisaties belangrijk vindt, moge duidelijk zijn. Daar is ook niet zoveel tegen in te brengen. Wel tegen de daarbij gehanteerde randvoorwaarden, keuzes, procedures en consequenties; deze werden ook nog eens slecht gemanaged en gecommuniceerd. Met als resultaat een kostbare, omstreden en onnodige nieuwbouwlocatie die op voorhand al niet voldoet aan de gestelde eisen op het terrein van beveiliging en taakuitbreiding.

Drs Robbert Coops, sociaal-geograaf en geassocieerd partner van Winkelman Van Hessen; hij was ruim tien jaar voorzitter van de stichting Wijkoverleg Zorgvliet.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels