artikel

Systems engineering: stop de verkramping

bouwbreed Premium 179

Systems engineering: stop de verkramping

Andere sectoren dan de bouw gebruiken systems engineering (SE) succesvol bij complexe ontwerpopgaven. De Nederlandse bouw de laatste jaren ook, maar het succes is minder opvallend. Door verkeerde toepassing SE wordt een op zich goede tool als bureaucratisch en fout ervaren. Het gevolg: verspilling en frustratie, terwijl slim ontwerpen juist het doel is. Ophouden met SE? Welnee! De oplossing is relatief simpel.

Door SE wordt het ontwerp op gestructureerde wijze gedecomponeerd. Bij aanvang van het proces zijn de eisen heel globaal, maar natuurlijk worden zij steeds gedetailleerder. Bijvoorbeeld op een (begin) topniveau; “breng een man veilig naar de maan en terug”. Dit stelt ontwerpers vanuit verschillende disciplines in staat vlekkeloos samen te werken. Belangrijk is dat participanten steeds zelf aantonen dat aan gestelde eisen, randvoorwaarden en raakvlakken wordt voldaan.

Omdat het bouwen steeds complexer wordt en de overheid in toenemende mate verantwoordelijkheden overlaat aan de markt, lag toepassing voor de hand. Maar de eerste praktijkervaringen leveren een gemengd beeld op. Van alle kanten is er kritiek. Zoals gebruikelijk wordt de hand zelden in eigen boezem gestoken, maar wordt vooral op elkaar gemopperd. Enkele praktijkvoorbeelden.

• Aantonen zou vooral moeten plaatsvinden op een topniveau van eisen. In de praktijk vindt verificatie plaats op een soms absurd laag niveau van gedetailleerdheid. Hierdoor kent een groot infraproject soms vele honderdduizenden verificaties. We kennen voorbeelden van relatief simpele projecten waarin ruim 100.000 verificaties nodig waren. Voor een verificatie is naast wat administratief werk meestal ook wat lees- en denkwerk nodig, soms met meer mensen. Als we tien minuten per verificatie aanhouden, komt dit neer op acht manjaar aan puur verificatiewerk! En dan moet iemand dat ook nog lezen. De keuringen (strikt genomen ook verificaties) zijn hierin nog buiten beschouwing gelaten.

• Activiteiten, objecten, systemen en processen lopen vaak kriskras door elkaar en zijn vaak dubbelzinnig geformuleerd. Dit levert verkeerd gekoppelde informatie op en dubbel of juist niet correct geverifieerde eisen.

• Onzekerheid over de juiste toepassing van SE roept vele vragen op. “Is dit de correcte manier van verifiëren?”, “Bewijst dit dat de eis is aangetoond?”, “Deze eis is al eens aangetoond, waarom moet dat nog een keer?”, “Welke eisen moet ik aantonen in dit werkdocument?”, “Moet ik deze eis aantonen met een rapport of juist decomponeren en later met keuringen aantonen?”. De onzekerheid over de manier van aantonen is vaak vele malen groter dan de onzekerheid over wat een ‘goed ontwerp’ is .

• Informatie-overload, gecombineerd met de vele wijzen waarop fouten kunnen worden gemaakt, zorgt ervoor dat fouten of omissies bij opdrachtgever en -nemer onopgemerkt blijven.

De uitvoering van SE verloopt dus niet vlekkeloos. Hoe kan dat? Onheus gebruik leidt tot grote risico’s.

SE is vooral bedoeld als ontwerptool, een middel dat ontwerpers in staat stelt voor complexe projecten gezamenlijk een elegant ontwerp op te stellen. Het engineeringproces heeft baat bij openheid en vrijheid in denken, om doelgericht te kunnen innoveren en optimaliseren. De bouw gebruikt SE echter vooral voor het aantonen van contracteisen (en dus eigenlijk om betalingen te regelen). Dit zijn strijdige doelen, die leiden tot verkramping in de relatie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer.

Bovendien doorgronden maar wei-nigen SE ten volle. Er is sprake van een (kleine) inner circle van deskundigen.

Vooral bij wat kleinere organisaties heeft men nauwelijks door welke enorme risico’s men loopt. Echter, ook opdrachtgevers moeten zich realiseren dat zij niet straffeloos alle verantwoordelijkheid op marktpartijen kunnen afwentelen; organisaties kunnen best risico’s nemen, maar dan wel risico’s die je kent en waarop je invloed hebt.

Er is dus veel gedoe over SE. Maar laten we niet vergeten dat het in onze sector een relatief jonge discipline is. Zoiets heeft tijd nodig om te landen en geaccepteerd te raken en dat zowel aan opdrachtgeverskant als bij bouwers en ontwerpers. En ondertussen zijn er wel degelijk mensen op de maan geland en ook weer veilig teruggekeerd. Er zijn ervaringen in de bouw; het wordt tijd dat we die verzamelen en er iets mee doen. Laten we ophouden met mopperen op elkaar en de koppen bij elkaar steken om een stap verder te zetten.

Sven Brekelmans, PRO6managers

Reageer op dit artikel