artikel

Bestaande bouw vraagt andere creativiteit

bouwbreed

Bestaande bouw vraagt andere creativiteit

Tijdens het evenement Ecobouw 2015 krijgen particuliere opdrachtgevers en architecten een platform om hun eigen ecologische woningontwerpen en bouwconcepten toe te lichten. Ik verheug me op hun bijdragen, maar als adviseur duurzaam bouwen ben ik lichtelijk verbaasd over de focus op nieuwbouw. Ook bestaande bouw biedt uitstekende mogelijkheden voor verduurzaming.

Juist bij vooroorlogse woningbouw kan de bouwsector door de inzet van duurzame oplossingen belangrijk bijdragen aan het terugdringen van energieverbruik en de uitstoot van CO2. Natuurlijk, bestaande bouw heeft zijn eigen uitdagingen. De ontwerpwijze, vooral voor woningen die tachtig jaar en ouder zijn, is anders en vraagt andere creativiteit. Maar met enige ontwerpinspanning kan een woning weer vijftig tot tachtig jaar mee en kan sloop tot een minimum beperkt blijven. Door gebruik te maken van ecologische bouwmaterialen is het mogelijk om fors op grondstoffen te besparen.

Zelf geniet ik inmiddels al drie jaar van het hoogwaardige comfort van een ecologisch verbouwde woning. Over deze honderd jaar oude woning is tussen 2011 en 2013 vaak geschreven. Tijdens de verbouwing is er in samenwerking met Huis vol Energie (www.huisvolenergie.nl) een goed bezochte workshop georganiseerd en na afloop van de werkzaamheden zijn er verschillende open dagen gehouden.

Daarna werd het stil, want schijnbaar was het nieuwe er toen van af. Onterecht, vind ik. Niet alleen vanwege de enorme milieuwinst zullen energetische verbouwingen van dit type vooroorlogse woningbouw een steeds hogere waardering krijgen. De huizen zijn beeldbepalend voor veel binnensteden en de combinatie van karakteristieke uitstraling, comfort en lagere energiekosten zal veel – toekomstige – bewoners aanspreken.

Bij het ecologisch verbouwen van een woning moet het creëren van een goed en gezond binnen- en buitenmilieu voor de gebruiker steeds centraal staan. Het is belangrijk om rekening te houden met de juiste balans tussen bestaande en nieuw toegevoegde bouwmaterialen. Een uiterste inspanning is nodig om bestaande bouwmaterialen te behouden. Hierbij is het essentieel dat we leren onderkennen wat bouwfysisch goed is voor een oud gebouw. Gelukkig zijn er nog veel boeken van de bouwkundige Jellema in omloop! Voor architecten en bouwkundig adviseurs zou het een uitdaging moeten zijn om de architectonische buitenruimtes aan straat- en achterzijde te respecteren en de oorspronkelijke staat zoveel mogelijk te behouden.

Warmtewanden

Ik heb persoonlijk ervaren dat dit heel goed mogelijk is, mede door het toepassen van ecologische bouwmaterialen aan de binnenzijde van mijn woning. Zo is er bijvoorbeeld HR++ binnenbeglazing in de vorm van achterramen tegen de bestaande ramen geplaatst. De radiatoren zijn vervangen door geïsoleerde warmtewanden, gemaakt van capillaire buismatten verwerkt in leem en houtvezelisolatieplaten en gerecycled hout. Wanneer je stevig investeert in een goed geïsoleerde schil spaar je geld uit met huisgerelateerde installaties, die immers veel kleiner kunnen zijn. Ook kun je vaak gebruikmaken van de vele nog prima werkende oude afvoerkanalen.

De effecten van mijn ecologische verbouwing zijn duidelijk merkbaar. Zo is de al drie jaar gemeten relatieve vochtbalans uitstekend, zowel voor de mens als voor houten meubels en muziekinstrumenten. Dit houdt direct verband met de dampdiffuse werking van de toegepaste leem in combinatie met natuurlijke ventilatie via (verbeterde) aan- en afvoerkanalen. In de winter gaan de warmtewanden enkele keren in november en wat vaker in december en januari aan. Door de aan- en afvoer van ventilatie te temperen middels schuiven en kleppen boeken we jaarlijkse een energiebesparing van zo’n 75 procent. Een nul-op-de-meterwoning is nu slechts in een kleine stap te realiseren met een CPC-vacuümbuis zonneboiler en pv-panelen op het dak.

Een ander effect is de verbinding met de wereld buiten. Het geluid is alleen hoorbaar via de ventilatie-opening, met name aan de achterzijde van de woning en ik ben er blij mee. Het is onmenselijk om binnenshuis niets meer te merken van de verschillende seizoenen.

In het vroege voorjaar wil ik dolgraag een merel horen zingen, als voorbode van de lente. En in de zomer geniet ik van de lekkere, frisse bries die via de natuurlijke ventilatie-aanvoer een verkoelend buitje aankondigt. Dit zijn belevingswaarden waar de bouw- en installatiewereld nog al te vaak aan voorbijgaat, zowel bij nieuwbouw als bij energetische ingrepen bij renovaties. Onnodig, want met het juiste ontwerp realiseer je comfort en energiebesparing én beleving. Een kwestie van andere creativiteit, ook hier.

Ecobouw

 

Cobouw besteedt ook op de pagina Opinie extra aandacht aan de diverse thema’s die aan de orde komen tijdens Ecobouw. Dit evenement vindt plaats op woensdag 23 september in de Lichtfabriek in Haarlem. Vandaag een bijdrage van Niek van Vliet, bouwecoloog en architect. Hij verbaast zich erover dat alle aandacht gericht lijkt op nieuwbouw als het gaat om verduurzaming van de gebouwde omgeving.

Meer informatie en kosteloos aanmelden: www.ecobouw.net

Niek van Vliet, bouwecoloog en architect

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels