artikel

Opinie: Klant achter scherm van ontwerpmachine

bouwbreed

Velen denken – zeker in de bouwsector – dat het economische leed als gevolg van de financiële crisis geleden is. Dat is een beetje voorbarig, omdat de hele wereld in een totale crisis zit, die veroorzaakt wordt door de digitale revolutie die alles op zijn kop gaat zetten.

De bouw, die zowel de landbouw- als de industriële revolutie langs zich heen liet gaan, en dus nog steeds werkt volgens de principes van het stenen tijdperk, denkt dat zij nu wegkomt met het digitaliseren van het prehistorische proces. Dat proces kennen we allemaal. Zodra iemand een bouwwerk wil, wordt er een leger deskundigen gemobiliseerd dat het bouwwerk visualiseert, materialiseert en zo goedkoop mogelijk in elkaar zet. Zo is het Colosseum gebouwd en zo wordt straks ook het Zuidasdok gebouwd.

De visualisatie gaat nu met BIM, dat slechts een ‘clash control’ is voor het beperken van de geometrische gevolgen van gefragmenteerd ontwerpen. De materialisering gaat nu om het selecteren van objecten uit een bibliotheek, die volgens het Bouwbesluit en volgens het programma van eisen van de klant in een gevisualiseerde vorm worden geperst. Het bouwen gaat nu nog steeds tegen de laagste prijs, die aan het eind van het project altijd veel hoger uitvalt. Dat kan ook niet anders, omdat iets wat je voor de eerste en enige keer maakt niet kan worden begroot.

Consument aan de macht 

De digitale revolutie zorgt ervoor dat de wereld voor de eerste keer naar een markt van producten en diensten gaat, die zowel vraag- als aanbodgestuurd is. Dat is nu in volle gang. Nu kunnen consumenten op het scherm van hun mobiele apparaat interactief al niet-complexe producten zoals reizen, muziek en tijdschriften kopen, waarvan ze bovendien de inhoud zelf samenstellen. Binnen niet al te lange tijd kunnen ze ook complexe producten kopen. Achter het scherm zitten dan de ontwerpmachines van producenten, die razendsnel bestaande producten aanpassen om ze in een specifieke context te krijgen, maar waarbij de in het product opgeslagen kennis behouden blijft.


De klant configureert zelf zijn product uit een virtuele productfamilie. Elk product uit die familie wordt samengesteld uit (gestandaardiseerde) deelproducten. Maar er is pas een verkoopbaar eindproduct dat goed en gegarandeerd is als de relaties tussen die deelproducten gestandaardiseerd zijn. Dat komt doordat de eigenschappen van een systeem worden bepaald door de relaties tussen de elementen. Het gaat dan niet alleen om de geometrische relaties, maar ook om de mechanische, fysische, chemische, kosten- en esthetische relaties.


Eraan geloven

Een productfamilie is dus beperkt door de gestandaardiseerde structuur, maar tegelijkertijd oneindig groot door de variatiemogelijkheid van de kleinste gestandaardiseerde elementen. Lego deed dit al op speelgoedschaal en Volkswagen is nu wereldleider met een concept dat dichtbij dit principe komt. Ook de bouw, die overmatig vraaggestuurd, ambachtelijk, procesmatig, top-down, van grof naar fijn, van buiten naar binnen, unieke eenmalige bouwwerken maakt, zal eraan moeten geloven. 

Voor de bouw is het een kleine, maar tegelijkertijd grote stap. Een kleine omdat de bouw laag-complex is, waardoor de modellering en standaardisering van de structuur van bestaande bouwwerken veel eenvoudiger is dan bij auto’s, fietsen en computers. Daarmee ligt de weg open naar de onontkoombare ontwerpmachines met de klant achter het scherm. Vervolgens worden de industrieel gemaakte elementen op locatie in bouwdozen afgeleverd en geassembleerd.

Op maat

Een grote stap, omdat de bouw sinds het begin van de financiële crisis een volkomen tegengestelde weg is ingeslagen. De inhoud is verdwenen. Er wordt alleen geïnnoveerd bij de fabrikanten van bouwelementen, maar dat leidt nauwelijks tot betere en goedkopere bouwwerken, omdat de relaties tussen die bouwelementen niet zijn gestandaardiseerd. De bouw wordt bemand door juristen, accountants, bestuurskundigen, bedrijfskundigen, psychologen, transitiekundigen en technici die niets snappen van het gedrag van complexe systemen, laat staan het ontwerpen van deze systemen (Alphen).

Zoals gezegd is het bouwproces prehistorisch, en is het koopproces van de klant ontaard in het kiezen van een aannemer die de meeste risico’s neemt tegen de laagste prijs, en het uiteindelijk accepteren van een slecht bouwwerk tegen een veel hogere prijs. Eén ding is zeker, in de nabije toekomst zullen bouwklanten industrieel geproduceerde bouwwerken (ook renovaties) op maat kopen. Laten we de innovaties in de bouw daar maar eens op beoordelen.

Hennes de Ridder, emeritus hoogleraar integraal ontwerpen TU Delft. De Ridder houdt zich nu bezig met de principes van digitale ontwerpmachines. 

Reageren op dit artikel? Dat kan via redactie@cobouw.nl of via Twitter op @HennesdeRidder

Evenals vorig jaar bedacht de redactie een aantal actuele thema’s voor in de zomerperiode. Deze week is dat: ‘Wat heeft de bouw geleerd van de crisis?’. Het thema wordt uitgediept op speciale pagina’s en op de rubriekspagina’s economie, politiek en techniek laten columnisten hun licht over het onderwerp schijnen. Vandaag Hennes de Ridder. 

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels