artikel

Staan woningcorporaties onder toezicht?

bouwbreed

Woningcorporaties zijn fel gekant tegen de aanbestedingsplicht. Als reden voert Aedes aan dat aanbestedingsprocedures veel tijd en geld kosten. De aanbestedingskosten begroot Aedes op 30 miljoen euro. Met het vonnis van de Rechtbank Oost-Brabant van 27 februari 2015, waar de rechter oordeelde dat corporaties niet aanbestedingsplichtig zijn, menen de corporaties dat zij verlost zijn van de aanbestedingsplicht.Of dat het geval is, is maar de vraag.

Die 30 miljoen euro aanbestedingskosten vallen in het ni et als wij dat in het licht zien van de totale inkoopuitga ven van de 318 woningcorporaties. In 2012 was dat 10,2 miljard euro. De aanbestedingskosten bedragen slechts 0,3 procent van de totale inkoopuitgaven! Waar hebben wij het over?!

Om als aanbestedingsplichtige te worden aangemerkt, moet aan een drietal criteria worden voldaan: voorzien in een algemeen belang, rechtspersoon zijn en er is sprake van een afhankelijkheidsrelatie. Dat corporaties een algemeen belang dienen en een rechtspersoon zijn staat buiten kijf. De derde voorwaarde, het afhankelijkheidscriterium, kent drie alternatieve criteria: voor meer dan 50 procent door de overheid gefinancierd, het beheer van de bedrijfsvoering staat onder toezicht van de overheid of meer dan de helft van de bestuurders of toezichthouders wordt door een aanbestedende dienst benoemd. Wordt aan één van deze criteria voldaan dan is er sprake van afhankelijkheid van de overheid. De Rechtbank Oost-Brabant oordeelde dat corporaties geen aanbestedende dienst zijn, omdat niet aan het financiële criterium werd voldaan.

Toezicht op het beheer van de bedrijfsvoering is in deze uitspraak niet aan de orde geweest. En, daar gaat het nu juist om! Toezicht op het beheer wil kort samengevat zeggen, dat niet alleen controle van de jaarrekeningen door een overheidsinstelling plaatsvindt, maar ook of het beheer correct volgens de daarvoor geldende regels (spaarzaam, economisch en doelmatig) wordt gevoerd, aldus het EU Hof in de zaak Truley.

De huidige Woningwet bepaalt dat corporaties bepaalde besluiten slechts met instemming van de minister kunnen nemen. Voorts kan de toezichthouder, het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV), corporaties onder verscherpt toezicht stellen, hetgeen ook regelmatig gebeurt. Versche rpt toezicht wil zeggen dat een intensieve monitoring van de bedrijfsvoering kan plaatsvinden. Daar valt ook onder het invloed kunnen uitoefenen op commerciële activiteiten, zoals het aan banden leggen van de bouw van koophuizen. Kortom, corporaties staan onder toezicht.

De nieuwe Woningwet verandert daar niets aan. Het toezicht wordt zelfs uitgebreid. Beleid en activiteitenplanning van corporaties komen onder directe sturing van gemeenten te staan. Ondanks de te elfder ure ingelaste passage: “Een aanwijzing heeft geen betrekking op het plaatsen van opdrachten door de toegelaten instelling of haar dochtermaatschappij”. Immers, toezicht op het beheer kan ook gevolgen hebben op investeringsplannen voor woningbouwprojecten. Wat een naïviteit van politici te denken dat de aanbestedingsrichtlijn en EU jurisprudentie daarmee buiten spel kunnen worden gezet! Veelzeggend is dan ook het advies van de Raad van State: “Het toezicht is verstrekkend en betreft niet alleen een repressief financieel toezicht op het beheer van het vermogen van de toegelaten instelling. Niet kan worden uitgesloten dat het Hof van Justitie in voorkomend geval zal oordelen dat het thans voorgestelde stelsel voldoet aan het criterium toezicht op het beheer.”

In de nieuwe aanbestedingsrichtlijn lezen wij dat traceerbaarheid en transparantie bij het plaatsen van opdrachten van essentieel belang zijn met het oog op deugdelijke procedures, met name voor een efficiënte bestrijding van corruptie en fraude. Wellicht had toepassing van de aanbestedingsregels kunnen worden voorkomen dat er miljarden euro’s werden verspild met megalomane projecten. En, niet te vergeten de onverantwoorde speculaties met derivaten. Een transparant aanbestedingsproces had veel ellende kunnen worden voorkomen.

Mr. Hein van der Horst, Aanbestedingsexpert

Deze bijdrage is gebaseerd op het artikel ‘Woningcorporaties: een beetje of volledig aanbestedingsplichtig’, dat in de Tender Nieuwsbrief van mei 2015 is verschenen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels