artikel

Interview: ‘Energieneutrale omgeving kunnen we moeiteloos halen’

bouwbreed Premium

Al blijft de energietransitie van gas naar wind, water en zon nog decennialang uit, Ivo Opstelten, programmaregisseur bij de Energiesprong en lector aan de Hogeschool Utrecht, zal altijd positief blijven: “Ik noem mezelf wel eens een darwinistische optimist”.

Energieneutraal bouwen begint serieus vorm te krijgen. De cijfers zijn goed, meer dan honderd partijen hebben zich aangesloten, maar het peloton dreigt achter te blijven en het tempo van de koplopers af te remmen. Precies zoals het hoort, vinden minister Blok en meer conservatieve medestanders. De markt moet zijn werk doen.

Was het maar zo, denkt Opstelten. Een succesvolle, duurzame transitie van de gebouwde omgeving is volgens hem juist gebaat bij een richtinggevende overheid. Anders dan in de jaren zestig, toen één machtige en belanghebbende overheid in tien jaar tijd een energierevolutie van kolen naar gas wist af te dwingen.

De lector hekelt de veel gehoorde “drogredenen” in het debat, zoals: iedereen moet mee kunnen doen. “Een level playing field bestaat per definitie niet. Geen aanbieder is gelijk, geen vrager is gelijk. Of ze zeggen: innovaties mogen de markt niet verstoren, maar we willen wel een markttransitie. Interessante tegenstelling hè?”

Een energieneutrale omgeving. Daar zet Opstelten zich al sinds 2004 voor in. Zonder afhankelijk te zijn van bronnen die op kunnen raken, met bronnen die de natuur ons aanbiedt: de kracht van wind, de warmte van de zon en van de aarde. “In Nederland kan een energieneutrale omgeving moeiteloos gehaald worden. Dankzij de combinatie van de potentieel flinke vraagreductie en grote opwekpotentie: we hebben in de gebouwde omgeving immers oppervlakte genoeg. We kunnen zelfs nettoproducerend worden.”

Prestaties op gebouwniveau. Oplossingen waar gebruikers echt iets aan hebben. Energienul bouwen als antwoord op de epc, die na een veelbelovende start “ontspoorde” in ons land. “Het was de bedoeling dat de epc een bepaalde overall prestatie van het gebouw moet vaststellen en niet van de ingrediënten. Dat was op zich goed bedacht. Tot de overheid tegen de markt zei: jullie moeten het ook dragen. Jullie spullen moeten er goed in zitten. Vervolgens is het een spullenrekenmachine geworden.”

Mythisch

Met de epc als historische bron voor innovatie ging er wel meer mis, zegt de lector ‘Nieuwe Energie in de Stad’. “Zo werd een soort van mythische waarheid gelanceerd dat een epc van 1 goed is. En al gauw werd de epc een ontwerpmethode, terwijl het alleen maar een rekenmethode is voor het aspect gebouwgebonden energie. En last but not least: Nederland ging alleen het ontwerp toetsen. Ook dat was een miscalculatie. In België doen ze dat al jaren veel beter. Zij beoordelen de resultaten bij oplevering.”

Ons land lijkt op oude fouten terug te komen. Het kabinet wil prestatiegericht bouwen afdwingen door middel van nieuwe wetgeving. Bovendien wil minister Blok de epc aanpassen. “Van een dimensieloos kengetal naar kilowattuur per vierkante meter oppervlak. Of dat onder druk van Europa gebeurt, weet ik niet, maar het is een richting die wenselijk is.”

Naar een “houdbaar” energiesysteem. Met de ervaringen van de Stroomversnelling in de hand lijkt het ideaal van de fysicus binnen handbereik. Toch is de weg nog lang, weet Opstelten. “De wedstrijd is nu anders dan in de jaren zestig. Iedereen op één lijn krijgen is lastig. Zo gingen wij eens praten bij het ministerie van Economische Zaken over innovatie in de gebouwde omgeving. Levert het iets op voor de export, vroegen ze daar. Dat is toch best gek? Ik moet altijd verdedigen waarom niet alleen de lokale markt hier iets aan heeft.”

‘Eenheidsworsten’. ‘Ongezond’. Het zijn volgens Opstelten stuk voor stuk misvattingen die de wereld in geslingerd worden over de Stroomversnelling. Hij put uit eigen ervaring: “Mijn eigen woning is ook energieneutraal. En ik heb echt niet aan comfort ingeboet. Ik kan televisiekijken op een flatscreen als ik dat wil, mijn wasmachine blijven draaien en ook een droger past binnen het plaatje.”

Is de mens wel in staat om de wereld kapot te maken? De natuur heeft toch een zelfhelende werking? Het antwoord is volgens Opstelten twee keer ‘ja’. Zijn keuze? “Ik noem mezelf wel eens een darwinistische optimist. Het komt altijd goed, maar ik werk graag aan een oplossing waarbij we zo min mogelijk mensen verliezen. En het saillante is: als je nu een nieuwbouwwoning koopt die niet meteen energieneutraal is, dan ben je een dief van je eigen portemonnee. Per jaar zijn de totale nettowoonlasten (voor hypotheek en energie) minstens 50 euro lager dan een woning met een epc van 0,4. Maar het allerbelangrijkste is: met een energieneutrale woning ben je als gebruiker in lengte van jaren gevrijwaard van stijgende energieprijzen.”

Reageer op dit artikel