artikel

Aanbesteden mislukt: de burger is de dader

bouwbreed Premium

Aanbesteden mislukt: de burger is de dader

Consultant Lenny Vulperhorst ging onlangs in Cobouw in op de huidige stand van het aanbesteden in Nederland. (‘Aanbesteden: wie is de dader?’). Veel aanbestedingen zijn een ‘race to the bottom’ geworden en Vulperhorst stelt de vraag wie daar verantwoordelijk voor zijn. Dat is inderdaad een interessante ‘whodunnit’, zoals hij het formuleert. Hij komt echter niet met een bevredigend antwoord.

Aanbesteden leidt niet tot optimale match, maar wie is de echte dader?

Aanbesteden leidt in de praktijk helaas lang niet altijd tot een optimale match van vraag en aanbod. Vulperhorst lijkt op het ontbreken van die match te wijzen door te spreken over de ‘aanbestedingsoperette’ en het ‘ontspoord’ zijn van het aanbesteden. Als dader wijst hij de ‘kongsi van voor de overheid werkende aanbestedingsjuristen, risicomijdende ambtenaren/inkopers en hun aanbestedingsadviseurs’ aan.

Daarbij gaat hij er aan voorbij dat de diensten van genoemde (inkoop-)adviseurs en juristen ook veelal op basis van aanbestedingen worden geleverd. De genoemde ‘kongsi’ maakt daarmee net zoveel deel uit van de aanbodzijde als bijvoorbeeld architecten en bouwondernemers. Ik geloof er dan ook niet in dat het door Vulperhorst voorgestelde ‘ter verantwoording roepen’ van de kongsi – misschien zelfs door een parlementair onderzoek – de oplossing is. De kongsi heeft namelijk niet de slagkracht om iets te veranderen aan de aanbestedingsoperette. Wie dan wel?

Om in Vulpershorst’ metafoor van een ‘operette’ te blijven: de producent van zo’n stuk heeft de zakelijke en financiële leiding over het artistieke proces. Hij legt daarover verantwoording af aan een investeerder. De producent is daarmee degene die bepaalt hoe en binnen welke kaders er wordt gewerkt. De regisseur voert de supervisie over de uitvoering, op basis van een script en bepaalde acteurs, uit wie hij het beste probeert te halen. Het publiek bepaalt vervolgens, met name door wel of geen kaartje te kopen, hoe succesvol de operette is.

Inkoper als regisseur, de burger als investeerder

In de ‘aanbestedingsoperette’ wordt de rol van regisseur vervuld door de inkoper en/of aanbestedingsadviseur of -jurist. Zij zijn met name verantwoordelijk voor rechtmatigheid en hebben nauwelijks invloed op de inhoud van het Programma van Eisen (het ‘script’). Dat wordt opgesteld door de budgethouder. De leveranciers vervullen de rol van acteur: zij worden gecontracteerd om het script uit te voeren. Omdat de directie van de aanbestedende dienst (de ‘producent’) voornamelijk politiek gedreven is en zich meer bezighoudt met het maken van beleid dan met de kwaliteit van de uitvoering, hoeft de budgethouder niet te verantwoorden of hij de beschikbare middelen al dan niet op een slimme manier (lees: tegen marktconforme condities) aanwendt. De directie (producent) op haar beurt hoeft zich hierover ook niet te verantwoorden aan de investeerder. Waar de investeerder bij de operette bedrijfseconomisch gedreven is, wordt de rol van investeerder bij de aanbestedingsoperette merkwaardig genoeg vervuld door de belastingbetalende burger.

Maakt u een einde aan de aanbestedingsoperette?

Hiermee is het antwoord op de vraag ‘whodunnit’ gegeven. U en ik, oftewel de Nederlandse burger, zijn de dader. Dat deze dader niet bij machte is de politiek ter verantwoording te roepen en de aanbestedingsoperette te veranderen, is helaas de realiteit. De vraag is niet ‘ whodunnit ’, maar who’s going to change it?

Caroline van den Bosch, oprichter en managing partner Emeritor, inkoopspecialist en -adviseur

Reageer op dit artikel