artikel

Interview: ‘Heel creatieve dingen zijn er bedacht’

bouwbreed Premium

Interview: ‘Heel creatieve dingen zijn er bedacht’

De ultieme oplossing voor het versterken van bestaande woningen in Groningen bestaat niet. De marktconsultatie van de NAM heeft een breed scala aan oplossingen opgeleverd. Van fijnzinnige kijkoperaties tot rigoureuze ingrepen.

Er is wel eens gemokt in de testhuizen in Groningen waar aannemers, adviesbureau’s en toeleveranciers afgelopen maanden hun vondsten uittestten. Als je toch de verbindingen tussen de vloeren, dak en muren verbetert (level 2) en ook die vloeren en daken stijver maakt (level 3), is het nauwelijks een moeite om ook de muren meteen te verstijven (level 4), valt te horen tijdens een rondje langs de woningen. Sommige hebben dat ook gedaan, terwijl andere nog verder gaan en filosoferen over het aanpassen van de fundering (level 5).

Hoogleraar en juryvoorzitter van de marktconsultatie Jan Rots heeft zich er naar eigen zeggen niets van aangetrokken. “Je moet namelijk ergens beginnen en dat doen we met maatregelen die niet te ingewikkeld zijn, veel effect sorteren en waar je achteraf nooit spijt van krijgt. Mocht later blijken dat de risico’s groter zijn en de verwachte schades erger, dan kun je altijd nog opschalen. Maar feit is dat we in Nederland nog maar bar weinig weten over hoe de bodem, funderingen en gebouwen zich gedragen bij gasbevingen. Het zou zonde zijn als je nu alle funderingen gaat versterken en er dan achter komt dat dat niet nodig is. Dan heb je veel geld over de balk gegooid.”

Oordeel

Rots laat zich dus niet van de wijs brengen als hij donderdag een rondje maakt langs de zes testhuizen. Hij kent de tien getoonde oplossingen al van presentaties en rapportages tijdens eerdere selectieronden. Maar nu moet het finale oordeel worden geveld. De uiteindelijke winnaar van de vakwerkprijs, Strackee, heeft met haar spouwdonut wat hem betreft een heel elegante oplossing bedacht om vloeren en wanden te koppelen. “En het product is vooral ver doorontwikkeld zodat het toepasbaar is op tal van situaties, in woningen met houten vloeren, kanaalplaatvloeren en breedplaatvloeren. Niet alleen de donut is nieuw, maar ook de sock-fix waarmee het anker in kanaalplaten wordt vastgezet. Er zijn zelfs speciale boorkoppen ontwikkeld. En Spouwdonut zou zomaar het woord van het jaar kunnen worden.”

Ook het consortium rond Remmers, Pieters Bouwtechniek en Thor Helical heeft een oplossing die volgens Rots in veel verschillende bouwwerken en risicogebieden toepasbaar is. Slim vindt hij dat ze heel taaie verbindingen creëren met al hun producten. “Dat is altijd handig bij aardbevingen.”

Spiraalanker

Een echte timmermansoplossing bieden Bouwbedrijf De Boer en DAAD Architecten, die de verdiepingsvloeren verstijven door onder tegen de balklaag kruislings twee lagen multiplex te schroeven. Voor de muren aan de kopgevel is er een schuin ingeboord spiraalanker bedacht dat Rots een mooie oplossing vindt omdat het fraai wordt weggewerkt in de lintvoeg. Niemand ziet er nog wat van. De timmermanspassie en de liefde voor de Groningse gebouwen spat er wat Rots betreft vanaf.

Tot zover de drie winnaars die sowieso een plekje kregen in de catalogus met goedgekeurde maatregelen, waarmee het Centrum Veilig Wonen de huizen in het bevingsgebied gaat versterken. Onder de deelnemers die donderdag niet met een prijs naar huis gaan zitten ook partijen die veel rigoureuzer te werk zijn gegaan. Uitgerekend aan de achterkant van de woning in Loppersum waarvan De Boer de gevel spaarde, heeft PDB een zwaar IPE-profiel tegen de achtergevel geplaatst. Een constructieve dakgoot.

Rots laat desgevraagd weten dat hij die ingreep wel fors vindt. “Ik vraag me af of het handig is om zoveel massa zo hoog in het gebouw te brengen. En het werkt alleen bij woningen waar de goot zich ter hoogte van de verdiepingsvloer bevindt en met een rechthoekige plattegrond. Als je aanbouwtjes hebt, en die heb je bijna altijd, moet je de constructieve ring die nodig is sluiten door het profiel deels binnenlangs te voeren.”

Ook combinatie Isoborg heeft een rigoureuze oplossing waarbij het complete buitenspouwblad wordt verwijderd om plaats te maken voor een zwaar staalprofiel dat wordt ingepakt met isolatiemateriaal en verlijmde steenstrips. Wel in Gronings rood in plaats van de oorspronkelijke grauwe baksteen.

Rots aarzelt bij de bevingsspider van het consortium rondom architect Niels Feddema. Dat plaatst een stalen knooppunt van kozijnloze glasgevels tegen het metselwerk van de testwoning in Ten Boer. “Anders dan op het eerste gezicht lijkt, is er behoorlijk wat staal in de spouw en in de woning nodig. Dat levert toch nog wat open wonden op”, aldus de juryvoorzitter.

Maar eigenlijk wil hij niet te specifiek ingaan op de verschillende oplossingen. Aan het juryrapport, waarin alle overwegingen uitvoerig worden verwoord, wordt nog gewerkt. Niet alleen de techniek speelde een rol bij de jurering, maar ook esthetica en hinder voor de bewoners. “Op die drie aspecten scoorden de drie winnaars het best. Maar de andere zeven zijn wat mij betreft ook winnaars. Als ze hun producten doorontwikkelen en ons commentaar verwerken, verdienen ze alsnog een plek in de catalogus met versterkingsmaatregelen. Er zijn hele creatieve dingen bedacht.”

Met de afronding van de marktconsultatie zit het werk voor Rots er bepaald niet op. “We voeren in het laboratorium in Delft druk- en trekproeven uit op stukken metselwerk die we uit Groningse gebouwen krijgen aangeleverd. Die leveren input voor de modellen waarmee we het gedrag van gebouwen op aardbevingen in kaart proberen te brengen. Tegelijkertijd zoeken geotechnici uit hoe de Groningse bodem zich precies gedraagt bij aardbevingen en hoe funderingen daar weer op reageren. We moeten op alle fronten tegelijk kennis vergaren.”

Triltafel

In Italië gaat Rots bij de universiteit van Pavia een typisch Groningse woning opbouwen en beproeven op een triltafel. Maar liefst gaat hij ook nog echte gebouwen omver duwen, als die beschikbaar komen. “Zo’n veldproef is toch altijd weer anders dan een proef in een laboratorium waar je kunstmatig een woning bouwt, hoe goed je ook je best doet om dat zo natuurgetrouw mogelijk te doen. Ik heb echt geen idee hoe het uitpakt als we aan bestaande gebouwen gaan schudden. Misschien sneuvelen ze eerder dan gedacht. Maar ik sluit ook niet uit dat er een verborgen reserve in blijkt te zitten, en dat ze veel langer overeind blijven staan. Net als bij de betonnen viaducten uit de jaren zestig en zeventig het geval bleek. Toen we daar een paar jaar terug aan gingen rekenen volgens de eurocodes rekenden we ze compleet stuk. In de praktijk bleken ze veel sterker. Hopelijk blijkt dat bij de Groningse woningen ook het geval.”

Reageer op dit artikel