artikel

Bouw liet kans op innovatie schieten

bouwbreed Premium

Bouw liet kans op innovatie schieten

Het is woensdag 29 april precies tien jaar geleden dat de ministerraad akkoord ging met de schikking van de bouwfraude en ruim duizend schadeclaims waardeloos werden. Met een hick-up en een dikke ruzie binnen het kabinet werd 29 april 2005 alsnog D-Day.

Regieraad-voorzitter Jan Hovers heeft lange tijd het gevoel had op eieren te moeten lopen. “Bestuurders waren bang voor vervolging en lange tijd wist niemand hoe groot de gevolgen waren.” Hij was een van de zwaargewichten die bereid werd gevonden zich met frisse blik op de sector te storten, maar zich stukbeet op de weerbarstige werkelijkheid van een naar binnen gekeerd bastion waar groot- en kleinbedrijf mijlenver uiteen liggen en traditie domineert.

De schikking was de eerste stap naar duidelijkheid voor de sector, maar ook dat traject verliep niet zonder slag of stoot. Toenmalig minister van Financiën Gerrit Zalm stak zes weken daarvoor nog een stokje voor het eerste onderhandelingsresultaat van 50 plus 15 miljoen euro, dat wel kon rekenen op goedkeuring van de ministers Karla Peijs (Verkeer) en Sybilla Dekker (VROM). Zalm schijnt het principeakkoord demonstratief in de Treveszaal doormidden te hebben gescheurd met als commentaar dat het resultaat “te mager” was en “slecht uitonderhandeld”.

Bert Keijts, toenmalig topman van Rijkswaterstaat, voerde enkele weken nieuwe onderhandelingen en wist nog ruim 6 miljoen extra los te peuteren, die indirect zouden terugvloeien naar de sector. Nog steeds 50 miljoen euro voor benadeelde opdrachtgevers en nu 21,5 miljoen euro in het potje scholing en innovatie, in eerste instantie bestemd voor het onderzoeksprogramma van PSIBouw (was aanvankelijk 15 miljoen euro). In ruil daarvoor trokken opdrachtgevers ruim duizend bouwfraudeprocedures in die aanhangig waren gemaakt bij de Raad van Arbitrage.

“De zwarte wolk” van slepende gerechtelijke procedures over schadeclaims was daarmee afgewend, lichtte Keijts het onderhandelingsresultaat toe. “Het is een goede deal. Je kunt altijd meer willen, maar het is ook de vraag wanneer je moet ophouden. De rek is beperkt en het bedrag komt bovenop de boetes van de Nederlandse Mededingsautoriteit.” De kartelpolitie legde meer dan 1500 bouwbedrijven een gezamenlijke boete op van ruim 300 miljoen euro. De bouw werd mede door bemiddeling van Hans Blankert relatief mild gestraft voor de illegale prijsafspraken, die nog 15 procent extra korting wist te bedingen via de ‘versnelde procedure’ en mkb-korting. Zijn stelling was dat nooit sprake van fraude is geweest.

Besmette omzet

Als richtlijn werd gerekend met 10 procent omzet van één jaar in plaats van het normale boeteregime van 10 procent van alle besmette omzet. Volgens de parlementaire enquêtecommissie hadden opdrachtgevers jarenlang structureel 8,8 procent te veel betaald, gemiddeld een schadepost van 1 miljard euro per jaar. De regering zelf berekende de directe schade op zo’n 150 miljoen euro.

De schikking werd dus afgekaart op 71,5 miljoen euro. Ruim 13 miljoen euro van deschikking ging naar de rijksopdrachtgevers en 16 miljoen euro werd verdeeld onder de 68 gemeenten die zich verenigden in de stichting Regres. Zij toucheerden gemiddeld bijna een kwart miljoen euro in ruil voor de betaalde contributie van 4000 euro. Regres-voorzitter Jan van Zanen vond het resultaat “hanteerbaar” en “goed verdedigbaar” vergeleken met het alternatief van jarenlange onzekere procedures. In de schaduwboekhouding van Bos alleen al werden 178 gemeenten genoemd die werden benadeeld door 250 bouwbedrijven. Amsterdam was koploper en had zelf al 465 zaken aangemeld bij de Raad van Arbitrage, maar liet ze allemaal schieten in ruil voor een afkoopsom van 5,5 miljoen euro.

Slechts vier opdrachtgevers zetten hun claim wel door en pas in 2012 verdween de laatste uitspraak in het archief van de Raad. Directeur Bas van Luik weet zich die roerige periode nog goed te herinneren: “In eerste instantie kwam een regelrechte tsunami van zaken op ons af en puilden alle kasten uit. Met de schikkingverdwenen bijna al die zaken weer in één klap van tafel.” Een handjevol opdrachtgevers besloot zich niet neer te leggen bij de schikking en vocht door, maar kregen uiteindelijk allemaal nul op rekest.

Op de treffer ‘vooroverleg’ komen 56 treffers boven water in het geanonimiseerde archief van de Raad van Arbitrage, maar slechts bij vijf daarvan is sprake v an prijsafspraken en “verboden vooroverleg”, waarvan de twee zaken rond het nieuwe gemeentehuis in Alphen aan den Rijn de meest spraakmakende was. De gemeente vreesde voor miljoenen te zijn gedupeerd door de vijf betrokken bouwers die meedongen. Het vermoeden was dat bij de aanbesteding in 1999 verboden prijsafspraken waren gemaakt, want de inschrijfsom van winnaar HBG (nu BAM) lag 6 miljoen euro boven de directieraming en later zorgde de gevel voor enorme meerkosten.

Wethouder Stan Lyczak begon in 2010 ook nog een civiele zaak tegen de bouwer naast de nog slepende zaak tegen vijf andere partijen bij de Raad van Arbitrage, maar struikelde in 2012 op de hele affaire en trad af. Uiteindelijk trok de gemeente aan het kortste eind toen het in 2011 tot een uitspraak in hoger beroep kwam, met als argument dat de gemeente de claim in 2005 te laat had ingediend om nog aanspraak te maken. Alphen aan den Rijn kreeg geen cent en maakte ook nog flink wat extra kosten voor de juridische procedures.

Recente innovaties

Spraakmakende innovaties in de bouw uit 2014:

’s Werelds grootste composiet sluisdeur voor Sluis III in Tilburg

Event Bridge, op één vrachtwagen te vervoeren

Waterdoorlatende wegbelijning

Morgen Wonen, een nul-op-de-meterwoning in één dag

Thermohardende hars

Bouwstenen winnen uit algen

Thin glass

Installatieschip voor windmolenparken: de Aeolus

Bron: Cobouw jaaroverzicht

Reageer op dit artikel