artikel

Blog: Vestia. Een drama in drie akten

bouwbreed

Blog: Vestia. Een drama in drie akten

Een Shakespeariaans drama speelt zich deze maand af aan de Lange Houtstraat 1 in Den Haag. Het theater heet Logement. De hoofdrolspelers komen één voor één op. Hun verhaal is er een van het sociale hart dat verdwaald is in een wereld van hebzucht, blinde ambitie, argwaan, angst, verraad en woede. “We all know how it works with greed.”

De zes toeschouwers op de eerste rang hebben een pokerface. Ze hebben de generale repetitie al gezien. Nu staan de camera’s aan en zit de arena vol. De leden van de parlementaire enquêtecommissie woningcorporaties zien elke dag een nieuw toneelstuk. Ontluisterend, scanderen ze. In de zaal en thuis (achter de computer of tv) zijn we getuige van zo’n beetje alle menselijke zwakheden. Vestia spant de kroon.

Vestia. Een drama in drie akten. 

Akte 1: Hebzucht en blinde ambitie 

Arjan Greeven is in Londen op bezoek bij Hakan Wohlin, een hoge bankier van de Deutsche Bank, dat in een modern, met glimmend marmer behangen gebouw in the financial district van Londen zetelt. Het is een gewoon gesprek over koetjes en kalfjes en over de business. Totdat Wohlin besluit zich met vijf collega’s terug te trekken en zich te gaan beraden. Wat Greeven een paar minuten later zal horen, zal hem shockeren. 

Arjan Greeven is van een eenvoudige relatiebeheerder bij de saaie Bank Nederlandse Gemeenten opgeklommen tot een gevierde tussenpersoon voor Nederlandse en internationale Banken. De schuchtere veertiger heeft in tien jaar tijd een indrukwekkend netwerk opgebouwd. Een trits aan Londense banken, zoals City Bank en J.P. Morgan, doet zaken met hem. In Nederland vindt hij onder andere Fortis en ABN Amro aan zijn zij. Ruim vijftig Nederlandse corporaties doen graag zaken met hem. Zelf snapt hij niet tot aan de komma precies wat de banken verkopen, maar hij vindt het snelle wereldje fantastisch. 

De banken leggen hem en de corporaties in de watten. Goed eten, tickets voor Wimbledon en een vliegreis naar de Tour de France, de banken doen er alles aan om de Hollanders te paaien. De kredietcrisis is net uitgebarsten, maar in Londen draaien de City bankers nog overuren. 

Goedkoper

Het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) juicht de contacten van de banken met de Nederlandse volkshuisvesters toe. Het waarborgfonds dient als achtervang voor de financiering van de bouwopgave van corporaties, waardoor ze goedkoper geld kunnen lenen. De borg probeert al ruim tien jaar voor corporaties een weg te vinden naar de internationale kapitaalmarkt. De gedachte is dat de volkshuisvesters daar meer en goedkoper kunnen lenen dan bij de publieke banken BNG en de Nederlandse Waterschapsbank. 

Martijn Rink, een ambitieuze jonge jurist, die opgeklommen is tot manager investor relations bij het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) brengt de corporaties zelfs persoonlijk in contact met Fifa Finance, het driemansbedrijf waar Greeven werk voor doet. Ook weegt en keurt hij de derivatenproducten van de banken. Inclusief de complexere. Hij keurt ze nagenoeg allemaal goed. 

Rink en het WSW zien zichzelf als de Haarlemmerolie in het radarwerk tussen corporaties en banken. Rink past er wel voor op dat hij zich niet laat fêteren door de banken. Maar hij gaat wel een keer mee naar de Octoberfesten in München met de Deutsche Bank. Goed voor zijn netwerk, vindt hij. Die bank laat veel derivatenproducten door Rink goedkeuren. Later blijkt dat de bank Vestia volpompt met giftige derivaten.

Greeven verdient miljoenen euro’s per jaar aan het slijten van financiële producten aan Vestia. De banken uit Londen verdienen het tien- a twintigvoudige, vermoedt hij. Die proberen zo veel mogelijk transacties te doen. Hoe meer deals, des te meer fees. Derivaten vervangen door andere derivaten, betekent cashen. Vestia blijkt een groot en gewillig slachtoffer. 

Beginnerscursus

Bij Vestia doet Greeven zaken met treasurer Marcel de Vries, een wat gezette veertiger met bakkebaarden, die als ambtenaar begon bij Vestia’s voorganger Gemeentelijk Woningbedrijf Den Haag. Nu zit De Vries op het geld van Nederlands grootste corporatie. De Vries weet als ambtenaar nog niets van derivaten. Hij leert via een beginnerscursus bij ABN Amro voor het eerst over de rentebeheersingsproducten. Ook leest hij er boekjes van Rabobank over. Het blijkt voldoende om zijn ster in de sector te laten rijzen. Dat De Vries zacht en binnensmonds praat, is geen belemmering voor het WSW en toezichthouder Centraal Fonds Volkshuisvesting om hem te vragen presentaties over treasurymanagement te geven.

In het land der blinden is eenoog koning, zullen financieel specialisten Xavier Werner en Patrick van der Wansem van Capitad later over De Vries tegen de enquêtecommissie zeggen. De partners van Capitad kennen het klappen van de zweep, ze werkten onder meer voor investment banks in Londen en maakten aldaar kennis met de financial weapons of mass destruction, waar financiële instellingen hun handen zelf niet aan willen branden. De heren van Capitad ontmoeten De Vries op 1 april 2009 bij een jubileumcongres van WSW in de hangars van vliegveld Valkenburg. Heel corporatieland is aanwezig, het parkeerterrein vol met stevige Volvo’s. Werner en Van der Wansem zien een presentatie van De Vries in een klein zaaltje. Ze stellen kritische vragen en krijgen de in de indruk dat de kasbeheerder van Vestia de risico’s niet in wil zien. 

Kickbacks

In Londen neemt Greeven het laatste slokje van zijn koffie. Wohlin is al vijf minuten weg. De vriendschappelijke relatie die Arjan Greeven met Marcel de Vries erop nahoudt, is bankier Wohlin niet ontgaan, vreest Greven. Dan gaat de deurklink naar beneden. Wohlin gaat tegenover Greeven zitten en kijkt hem indringend aan. 

Een mededeling. “We all know how it works with greed”, zegt Wohlin. “If we hear something in the market about kickbacks, we will stop with you.” 

Een dreun. Dit moet betekenen dat Deutsche Bank een vermoeden heeft van de betalingen aan De Vries, denkt Greeven; de zogeheten kickbacks. Maar Wohlin vraagt hem niet of hij ook daadwerkelijk De Vries betaalt. De Duitser moet het ergens hebben opgevangen, denkt Greeven. Maar hij knijpt een oogje toe. 

Greeven betaalt al jaren de helft van zijn Vestia-fees aan De Vries. Eind 2010 zal Greeven 10 miljoen van de 20 miljoen euro die hij aan Vestia verdiend heeft, doorgesluisd hebben aan de kasbeheerder van Vestia. De Vries vindt dat hij er recht op heeft. De bankiers verdienen extreem goed aan de zogeheten gestructureerde financiële producten. De Vries zorgt er persoonlijk voor de Vestia een procent minder rente op haar leningen betaalt. Dat betekent dat er jaarlijks 50 miljoen euro meer geïnvesteerd kan worden. Dat zijn zo’n driehonderd extra nieuwbouwwoningen per jaar. Zijn baas, de eigenzinnige Erik Staal vindt zijn kunsten prachtig. Die houdt ervan om met zo min mogelijk mensen zoveel mogelijk te doen. Bureaucratie veracht hij. Samen met Staal bezoekt De Vries geregeld de bankiers van De City. Soms wijst de Vries op de schermen in de dealing rooms en geeft een tip. De City bankers tonen zich verrast door zoveel kennis. Het komt voor dat De Vries een staand applaus krijgt. Staal geniet. Dat hij ingepalmd wordt, ziet De Vries dan nog niet. 

Als hij 50 miljoen per jaar verdient voor Vestia, ’s lands grootste corporatie, dan heeft hij toch ook een beloning verdiend, redeneert De Vries. Niets illegaals aan: hij betaalt er immers belasting over. Maar het aangeven als neveninkomsten bij zijn werkgever vindt De Vries niet nodig. Het stond toch niet in zijn arbeidscontract dat het verboden was bij te verdienen? 

 

Akte 2: Argwaan, angst en woede 

Roland van der Post is zwaar geïrriteerd. Hij heeft een afspraak met Erik Staal, de baas en alleenheerser van Vestia, op het hoofdkantoor aan het Kruisplein in Rotterdam op deze maandag, de 15e augustus van 2011. Van der Post is sinds 2003 directeur van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) en probeert al jaren Vestia zover te krijgen informatie te geven over haar derivatenportefeuille. Ook wil de aan de Erasmus universiteit geschoolde econoom praten over de fors gegroeide schuldenlast. Hoe veilig is het geld dat WSW beschikbaar stelt? Vestia heeft inmiddels een WSW-potje van zo’n 800 miljoen euro aan kasgeld opgebouwd. Dat gaat wat Van der Post betreft naar nul. Reden: te grote onzekerheid over het derivatengebruik en te veel zorgen over de manier waarop Vestia is gefinancierd. 

Eind 2008 ging het al bijna mis. Toen moesten de Rotterdammers nog voor 1 miljard euro bijstorten bij de banken. Stond in de derivatencontracten: als de rente zou dalen, moest er onderpand bij de bank gestald worden. Dat risico zat in de derivatencontracten ingebouwd. Dat was de keerzijde van de gouden lagerentemedaille. Ook acht andere corporaties kregen deze zogeheten margin calls. Van der Post moest met de banken praten om ze gerust te stellen. Het hielp: geen margin calls meer. Het WSW zou garant staan bij een liquiditeitstekort. 

In 2010, een jaar voor de afspraak op het Kruisplein, was WSW eigenlijk al klaar met Vestia. De borg wilde niet langer dat Vestia borgstellingsvolume oneigenlijk gebruikte; het geld was bedoeld om huizen te bouwen en renoveren. Het WSW werd telkens afgescheept. Afspraken werden verzet, of er werd onvoldoende informatie gegeven. Toch ging Van der Post na lang soebatten met Erik Staal akkoord. Tegen het advies van zijn riskmanager in. Van der Post had vertrouwen dat het goed zou komen. Hij zag dat het WSW-potje bij Vestia kleiner werd. Dat betekende volgens hem dat het niet meer gebruikt kon worden om gaten te stoppen en de derivatenportefeuille dus afgebouwd werd. Vestia was goed op weg, concludeerde hij. 

Ruzie

Maar helemaal zeker wist hij dat niet, hij had de benodigde informatie van Vestia immers niet. Van der Post durfde geen “nee” te verkopen aan Erik Staal. Dat zou een knallende ruzie met deze dwingende man uitlokken. Dat wilde de WSW-directeur niet. Van der Post is hard op de inhoud, maar zacht op de relatie. Vestia ging het borgingsvolume afbouwen, beloofde Staal. Als de marktomstandigheden het toestonden. Het was de laatste keer dat WSW zwicht voor Vestia, hield Van der Post zichzelf voor. 

De borg wil nu, een jaar later, op deze maandag in augustus van 2011, de boel echt stoppen. Nul is nul. Dat wordt in het voorjaar nog niet meegedeeld; de accountmanager van WSW die Vestia onder haar hoede heeft, is ziek. Pas na de zomer wordt er afgesproken.  In de middag zal Van der Post van Huizen naar Rotterdam rijden. Van der Post leest van te voren nog eens het interview dat Erik Staal vier maanden ervoor, in mei 2011, gaf aan bouwvakblad Cobouw. Daarin pocht Staal over het treasurybeleid van Vestia. Tegelijk zegt hij zijn collegacorporaties, die meer willen weten over Vestia’s financiële aanpak, “dom” te vinden. Die kennis heeft Staal jarenlang opgebouwd en geeft hij niets zomaar weg. En passant noemt de Vestia-bestuurder financiën de core business van Vestia, en worden Bank Nederlandse Gemeenten en de Waterschapsbank nog even op hun plaats gezet: ze zijn te duur.

Van der Post windt zich weer op. Toen het artikel verscheen, ontplofte de hele sector. Een schande. Een volkshuisvester die financiën zijn core business vindt. Jan van der Moolen, directeur van financieel toezichthouder Centraal Fonds Volkshuisvesting is furieus. Bij Bank Nederlandse Gemeente, de belangrijkste financier van Vestia ligt de betreffende Cobouw met omstreden passages in geel gemarkeerd weken op de directietafel.  Nu hij het artikel opnieuw leest, groeit de achterdocht in hem. Hoe zat dat precies met dat kunstje van Staal en De Vries?

Streep

Aan de lange ovale tafel op het hoofdkantoor van Vestia zitten Erik Staal, Kees Wevers (directeur financiën) en Marcel de Vries. Van der Post heeft zijn riskmanager mee. Ze brengen de boodschap over: Vestia krijgt geen borgstelling meer. Van der Posts eerste indruk is dat de mannen van Vestia hem niet serieus nemen. Er was niets aan de hand, WSW moest niet zo moeilijk doen, is hun boodschap. WSW moet gewoon het faciliteringsvolume vrijgeven. Alles is bij Vestia onder controle. We weten hier meer van derivaten dan jullie bij het WSW, zeggen de Rotterdammers.  Het wordt hard tegen hard. De risk specialist van het WSW trekt een streep: “Nou, jullie kunnen hier van alles proberen, maar het faciliteringsvolume blijft nul.” Staal wordt woedend. Hij verheft zijn stem. “Zo gaan we niet met elkaar om.”  Maar het gesprek is klaar. Van der Post vertrekt met zijn collega. Zacht op de relatie gaat nu even niet. Het is maar even zo. 

Ruim twee weken later belt Vestia naar het WSW. Ze hebben een liquiditeitsprobleem. Een groot liquiditeitsprobleem.  

 

Akte 3: Macht en verraad 

Arjan Greeven druipt af in Londen. Hij neemt het vliegtuig naar huis. In zijn huis in Laren krijgt hij wroeging. Was het überhaupt wel normaal wat hij deed? Eerst waren het transacties van 5 miljoen euro, later werden transacties van een kwart miljard normaal. De fees per transactie groeide van 5.000 euro naar zo’n twee ton. De Londense banken pompten Vestia rond 2009 vol met risicovolle derivaten met zogeheten kortlopende optionaliteit, had Greeven gezien. De banken probeerden zo de negatieve marktwaarde op de derivaten, waar ze mee in hun maag zaten, weg te werken. Maar de rente bleef zakken en de risico’s voor Vestia werden levensgroot. Gevaarlijk spel, weet Greeven. 

Hij gaat er een streep onder zetten. Wil er vanaf. Helemaal. Hij gaat naar Marcel de Vries en deelt hem het mee. Die wordt ziedend. Greeven betaalt De Vries nog twee maal 250.000 euro om van hem af te komen. Daarna zien de mannen elkaar niet meer.  Als Vestia twee jaar later, begin 2012, bijna omvalt en Marcel de Vries in april wordt opgepakt wegens vermoeden van omkoping en witwassen, is het kwartje bij Greeven gevallen. 

 De oud-BNG-bankier die zich jarenlang de ongekend hoge fees liet welgevallen en zich laafde aan het luxe leven, hield zich al die jaren voor dat wat hij deed goed was voor Vestia. De Rotterdamse corporatie werd gelauwerd door Jan en alleman. Mede dankzij hem, en Marcel de Vries. Was het niet prachtig om mee te draaien in het circus van de financiële wereld? Hij was een belangrijke schakel van hét financiele centrum van de wereld: de City. Een kick kreeg hij ervan. Zelf had hij niet veel kennis van derivaten toen hij in 2000 voor zichzelf begon. Pas in 2005 ging hij er wat mee doen. Door met banken te praten krikte hij zijn kennis op. Marcel de Vries was verder dan hij. Greeven was zwaar onder indruk van de spreadsheet die De Vries zelf had gebouwd. 

Verlengstuk

Arjan Greeven stort in. Het klopte niet meer. Hij heeft zichzelf te lang voor de gek gehouden. Hij is een verlengstuk geweest van de foute City bankers. Hoe fout was hij zelf? De derivaten die de Londense banken in het Excell-sheet van De Vries kregen, waren extreem gevaarlijk geweest. Daar had hij in 2010 wel een idee van, maar dat het zo rampzalig zou kunnen uitwerken, had hij niet gedacht. Hij moet boete doen. In april stapt hij met zijn koffertje Vestia binnen. Hij gaat alles vertellen. 

Twee jaar later is hij zijn inzinking te boven. Maandag 16 juni 2014 om 9.30 uur praat hij vrijuit bij de enquêtecommissie die de incidenten bij corporaties onder de loep neemt. Het was een nachtmerrie waarin hij gevangen zat. Een nachtmerrie waarin hij, naïeveling, zich liet verblinden door het blinkende goud. Zijn handen trillen, nederig klinkt zijn stem. Zijn vader, moeder en zus zitten op de tribune.

De heren uit Londen zijn de hoofdverdachten, foetert hij na twee uur verhoor. Die verdienden zwaar aan Vestia. Die bedachten de gevaarlijkste producten waar ze alleen zelf beter van werden. Zijn fortuin zal hij wel kwijtraken, denkt Arjan Greeven. Vestia heeft een rechtszaak tegen hem aangespannen, op al zijn spullen is beslag gelegd. Als hij de rechtszaak wint, wat dan? vraagt commissielid Peter Oskam. Grote kans dat hij zijn vermogen aan Vestia geeft, klinkt het zacht.

Lees ook de andere blogs van Marc Doodeman: Don Quichot in Deventer dromenland, De kamelenneus van Hubert Möllenkamp, Een baaierd aan schuldigen en De nacht van Moerkamp

Volg Marc over de parlementaire enquêtecommissie woningcorporaties op twitter

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels