artikel

Inwoner wil continu beslissen over ruimte

bouwbreed

Burgers en bedrijven kunnen, als ze dat willen, snel en gemakkelijk al hun zaken digitaal regelen met de overheid. Dat is de missie van de digicommissaris. Bas Eenhoorn is sinds afgelopen zomer de eerste digicommissaris van Nederland. Hij doceert daarnaast sociale en economische geografie aan de Universiteit Groningen. In oktober sprak hij daar een ‘aanvaardingsrede’ uit, die hier is samengevat.

Ruimte en macht zijn twee begrippen die onverbrekelijk met elkaar zijn verbonden. Wie oefent doorslaggevende invloed uit op de uitkomst van de beleidsconstructie in de strijd op het politiek-ruimtelijke toneel? Ik zie toenemende frustratie bij inwoners en bedrijven over de besluitvormingsprocessen over onze openbare ruimte. Meepraten is niet meer genoeg, de inwoner wil meebeslissen, niet één keer in de vier jaar, maar voortdurend. Daar moet ruimte voor worden gemaakt. Hoe kan tot een bepaald resultaat van ruimtelijke bestemming, inrichting en beheer worden gekomen op een betere manier met het broodnodige draagvlak?

Nederland heeft zich kunnen ontwikkelen tot een excellent werkende generieke digitale infrastructuur, waar nagenoeg alle informatie kan worden gedeeld. Wij staan in Nederland voorop in de wereld als het gaat om e-government. In een land waar het aantal inwoners dat toegang heeft tot internet tot de hoogste van de wereld behoort. En met een behoorlijk vangnet bijvoorbeeld in de openbare bibliotheken voor hen die minder vaardig zijn met de nieuwe media. In de laatste in 2014 gehouden e-Government survey van de Verenigde Naties behaalde ons land de eerste prijs voor de toepassing van e-participatie. Nederland scoorde vooral hoog op elektronische informatie en consultatie, maar minder op “ e-decision-making by empowering people through co-design of policy options(…)”. Digitale besluitvorming staat nog aan het begin, zou je kunnen concluderen, of staat de representatieve democratie stevig in de weg?

Hoe kan digitalisering een antwoord zijn op de haperende representatieve democratie? Als minder dan de helft van de Nederlanders naar de stembus gaat en compromisloze meerderheidspolitiek leidt tot beslissingen op basis van de helft plus één, dan ligt er mogelijk een kans om weer een stap te doen in het betrekken van de burgers bij de besluitvorming over de ruimte; hen meer macht te geven via het digitale netwerk. In het verleden is vaker een aanvulling gegeven op de democratische besluitvorming. Door de snelle opgang van de informatiemaatschappij en ondersteunende wetgeving staan we er nu volledig anders voor. Elementen van oude beleidsconstructies, dat wil zeggen “polderen” met alle belanghebbende partijen, als basis daarvoor, zijn echter niet opgeruimd. Zij maken onderdeel uit van hetgeen nu mogelijk wordt gemaakt door nieuwe technologieën. Meebeslissen is er nog niet bij. En het lijkt wel of we dat ook verre van ons willen houden. Als besluitvorming daadwerkelijk zou worden overgedragen, hebben we heel wat democratische dilemma’s op te lossen.

Revoluties

Hoe verandert de digitalisering de maatschappij. En hoe tast die nieuwe technologie het democratisch handelen aan? De eerste fundamentele aanpassingen van de sturingsmodellen van staat en stad, die van de 19e eeuw, lopen achter grote maatschappelijke revoluties aan, zoals de industrialisatie. En nu weer zal de nieuwe technologie, de digitalisering nu, de huidige sturingsmodellen op zijn kop zetten. Bestuurs- en communicatiedeskundigen zijn het eens dat het huidige model, dat van de autonome representatieve democratie, niet meer voldoet. Zij stellen vast dat aan de interactieve besluitvorming grenzen zitten. De participatieve variant lijkt nu als een vervolg op die vorm van besluiten voorbereiden en nemen, voluit omarmd te worden.

Er zijn voorbeelden die het succes van die vorm van meesturen illustreren. De federatie Broekpolder in de gemeente Vlaardingen is daar één van. Vanuit een actiegroep tegen verdere woningbouw ontstaan groepen inwoners die binnen kaders, door de gemeenteraad gesteld, een nieuwe alternatieve inrichting van het gebied bedenken, uitvoeren en beheren. In een convenant tussen federatie en gemeentebestuur zijn ieders verantwoordelijkheden vastgesteld. Maar altijd binnen de wettelijke regels, zonder overdracht van bevoegdheden.

De digitale wereld maakt het makkelijk elkaar te vinden, ideeën te ontwikkelen en meningen te peilen. Zoals de voorzitter van de Federatie Broekpolder mij meldde: we hoeven niet meer eindeloos rond te fietsen en avond aan avond vergaderingen te beleggen om tot standpunten te komen, acties uit te zetten en afspraken te maken. Een dergelijk, ook wel high potential burgerinitiatief, gedijt in een digitale context. Het lijkt op het oude en bekende concessiemodel of op een variant op privaat-publieke samenwerking.

Maar anders dan bijvoorbeeld in Engeland zijn er in ons land geen concrete stappen bekend om op basis van wetgeving, burgers meer rechten te geven. Burgerinitiatieven juist gericht op de bepaling van bestemming en inrichting van de fysieke ruimte zouden voor wat meer toedeling van macht in aanmerking kunnen komen. Via het world wide netis eenvoudig een debat te organiseren, zijn opinies te peilen en stemmingen te houden.

De representatieve democratie is volgens mij al lang niet meer het podium om de strijd om de macht over de ruimte te voeren. Via een waaier van mogelijkheden zoals de inspraak, interactieve beleidsvorming, privaat-publieke samenwerking, co-design, de doe-democratie , het participatie model, het Vlaardinger federatie-convenant wordt het tijd ruimte te geven aan de burger, die invloed wil, omdat die zich niet meer vertegenwoordigd denkt in de volksvertegenwoordiging.

Integer proces

Ruimte en macht worden nu nog bepaald door de representatieve democratie. Een bestuursmodel waar we heel erg blij mee mogen zijn, en dat mede onze state of law vorm geeft. Maar als het ons serieus is de inwoner van de stad, juist misschien wel in de nu gepropageerde smart citiesecht invloed te geven en een deel van de macht over de ruimte te laten overnemen, dan is een integer proces goed digitaal te organiseren.

Drs. Bas Eenhoorn, sociaal-geograaf en digicommissaris

www.digicommissaris.nl

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels