artikel

Nibud-systematiek is achterhaald en star

bouwbreed

Nibud-systematiek is achterhaald en star

Ook voor Nico Rietdijk kwamen de door het Nibud naar beneden gestelde hypotheeknormen als een complete verrassing. Het blijft volgens hem raar dat wat vandaag voor niemand geen enkel probleem, morgen plotseling als uiterst risicovol wordt gezien. Pleidooi voor een volledig nieuwe berekeningssystematiek.

Al vijf jaar lang geeft het Nibud hetzelfde signaal; er kan minder voor de aankoop van een woning worden geleend. Waar iedereen dit keer voor het eerst weer een stijging had verwacht, trapt het kabinet op advies van het Nibud wederom fors op de rem. Mensen kunnen vanaf 1 januari 5 tot 8 procent minder lenen. Het Nibud geeft hiervoor als reden dat ze rekening houden met onverwachte persoonlijke uitgaven die mogelijk hoger zijn dan waar ze in het verleden van uitgingen. Voorbeelden daarvan zijn de zorgkosten en hogere pensioenlasten. Toen ik dat las, dacht ik: wat een rare situatie. Net nu die woningmarkt aan het opkrabbelen is, nét nu de starters durven te kopen, nét nu de prijzen niet verder naar beneden gaan, nét nu de restschuldproblematiek niet groter wordt, nét nu de economie weer aantrekt, gaan we dat prille herstel in de kiem smoren. De gevolgen laten zich raden.

Ik sprak hierover met Simon, een man van 32 jaar met een jaarinkomen van 35.000 euro. Tot en met 31 december kan hij met dit inkomen een huis kopen van 171.000 euro. Eén dag later vinden het Nibud en minister Blok, die het advies direct als oekaze heeft uitgevaardigd, dit onverantwoord. Simon krijgt met datzelfde inkomen dan nog maximaal 160.000 euro aan hypotheek. Hij keek mij aan en begreep er helemaal niets van. Nu is het goed om te weten hoe de systematiek van het Nibud werkt. Die is namelijk gebaseerd op de zogenoemde sluitpostsystematiek. Het werkt als volgt. Bij het CBS hebben ze een doorlopend budgetonderzoek en het Nibud volgt dat onderzoek. Daarmee volgen ze wat mensen onder andere aan eten, drinken, vakantie, uitgaan en vervoer uitgeven. Bij een laag inkomen gaan ze uit van een ‘wijntje met schroefdop’ en naar mate het inkomen stijgt is er sprake van een ander uitgavenpatroon en wordt het een ‘fles wijn met een kurk’. Per inkomensgroep worden al die uitgaven bij elkaar opgeteld en wat er dan overblijft, wordt gedeeld door twee. En het geld dat je dan hebt wordt gebruikt als maximale woonlast. Kortom, wonen is een sluitpost. Althans, zo was het jarenlang, maar het Nibud en de minister hebben nu ineens in hun wijsheid besloten, dat dat niet langer verantwoord is en willen (nog) meer extra buffers voor de huizenkopers. Dus minder lenen.

Basishuishouden

Dit is nog niet het enige. Want het Nibud rekent ook nog met een basishuishouden. En dat is een gezin van twee personen met twee kinderen en één inkomen. Hoeveel van dat soort huishoudens telt Nederland nog? De meeste huishoudens zijn immers tweeverdieners. Bovendien heb je ook een aanzienlijke groep alleenstaanden. En laten we eerlijk zijn, het maakt nogal wat uit of je een alleenstaande bent met een inkomen van 35.000 euro of dat je een gezin hebt dat daarmee moet rondkomen. Ook gaat het Nibud uit van nogal wat standaarduitgaven. Bijvoorbeeld dat iedereen volledig zelf zijn pensioenpremie betaalt Bij de overheid klopt dat, maar er zijn ook tal van sectoren waar dat niet het geval is. En dat kan afhankelijk van het inkomen al gauw een paar honderd euro in de maand schelen. Of je woont dicht bij je werk of in de grote stad en je rijdt helemaal geen auto? Of je wilt helemaal niet twee keer per jaar op vakantie? Met dit alles houdt het Nibud in de standaardhuishoudcijfers geen enkele rekening.

Levensstijl

Wat ik er mee wil zeggen is dat het een volstrekt achterhaalde en starre systematiek is die op geen enkele manier recht doet aan de gedifferentieerde levensstijl van mensen. Het wordt tijd dat het Nibud die berekeningen eens anders gaat maken. Zeker omdat Simon, als hij dit jaar dat huis van 171.000 nog aanschaft, een woonlast van 720 euro bruto in de maand heeft. Te hoog, zo vinden het Nibud en de minister. Echter, waar moet deze man naartoe? Volgens minister Blok verdient hij namelijk ook weer te veel voor een sociale huur van 711 euro in de maand. Hij moet dus uitwijken naar een woning in de vrije sector met een huur van toch al gauw 800 tot 1000 euro in de maand. Vreemd toch dat dit voor het Nibud én onze minister Blok dan weer geen enkel probleem is.

En het wordt nog gekker. Over dertig jaar zou deze man met zijn huis van 171.000 euro een aardig kapitaaltje en geen woonlast meer hebben. Maar omdat hij door de nieuwe regels de woning niet heeft kunnen kopen, zit hij tegen die tijd in een huurhuis met een maandhuur van al gauw 1400 euro en heeft hij geen cent aan vermogen opgebouwd. Dus voor tonnen gaat deze jonge man met alle goede bedoelingen van Nibud en de minister uiteindelijk het schip in. Onlangs presenteerde de Franse econoom Thomas Piketty zijn boek waarin hij voorspelt dat de vermogensverschillen groter gaan worden. Met dit beleid gaat Piketty gelijk krijgen. Toen ik de jongen zijn toekomstige financiële plaatje had voorgespiegeld, zei hij letterlijk: “Dit is geen woonbeleid, maar wanbeleid”. En geef hem eens ongelijk.

Overigens zal ook Mario Draghi, de presisent van de ECB, allesbehalve blij zijn met de beslissing van de minister. Met man en macht probeert Draghi de economie in Europa in de benen te houden door de rente zo laag mogelijk te houden. Met de bedoeling dat mensen weer durven investeren. Maar wat blijft er van Draghi’s plan over als individuele landen dat vervolgens om zeep helpen door prille investeringsplannen weer te gaan dwarsbomen.

Nico Rietdijk, directeur NVB Vereniging voor ontwikkelaars & bouwondernemers

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels