artikel

Prachtige kitsch van Winy Maas in Schijndel

bouwbreed Premium

Prachtige kitsch van Winy Maas in Schijndel

De glazen boerderij van Winy Maas had ook in een Disney-park kunnen staan. Dan was het prachtige kitsch geweest, en wat Jan den Boer betreft is het nu ook prachtige kitsch, een aanwinst voor Schijndel.

Schijndel is het geboortedorp van Winy Maas, een van Nederlands bekendste en beroemdste architecten. Schijndel is volgens Maas het lelijkste dorp van Nederland. Meer dan 30 jaar heeft hij pogingen gedaan een architectonisch hoogstandje toe te voegen aan zijn dorp. Uiteindelijk is het gelukt met de glazen boerderij.

Hoewel de meningen tot de dag van vandaag hierover verdeeld blijven. Als je Schijndel binnenrijdt, lijkt het op afstand nog veel op een prachtige traditionele boerderij, hooguit wat verrassend dat hij zo midden in het dorp staat. Als je dichterbij komt, wordt het verwarrender, op sommige plekken zijn de stenen van de boerderij niet zichtbaar maar kun je naar binnen kijken in de winkels of het restaurant. En de boerderij spiegelt, zodat steeds duidelijker wordt dat het toch echt een glazen gebouw is.

Ik spreek de verkoopster van een kledingwinkel in deze glazen boerderij. Zij komt zelf niet uit Schijndel en vind het een fantastisch gebouw. Ze vertelt hoe kort na de opening wereldwijd bezoek dagelijks voor de deur stond, cameraploegen uit Japan en China. Tegelijkertijd zijn er nog steeds veel bewoners van het dorp die het een afschuwelijk gebouw vinden.

De discussie over de bebouwing van deze plek heeft een lange geschiedenis, zolang dat het een boek kan vullen. Dat boek is dan ook geschreven.

Als je het boek leest is het in eerste instantie een overzicht van de geschiedenis van het gebouw. Afwisseling van prachtige foto’s, het historische verhaal, columns uit de plaatselijke krant, tekeningen en reflecties van de grote architect zelf. Maar als je het hoofdwerk van het boek, de biografie van het gebouw van Gerard Buenen leest, roept het verwarring op. Het is een wat vreemde mix van oude dorpsverhalen die meer passen in een traditioneel boek over de geschiedenis van het dorp, verhalen over de planvorming en columns. Op zijn 18de had Maas al de eerste ideeën voor het dorp, later kwam hij met een plan voor een grootschalig theater op de markt. De ruimte op deze markt was onder meer ontstaan door oorlogsverwoestingen in het najaar van 1944. De plannen riepen veel weerstand op, en werdwn uiteindelijk verworpen in een heftige raadsvergadering.

Interessant is het moment dat na jarenlange, eindeloze discussies ergens in 2005 een raadbrede commissie ingesteld wordt, inclusief Maas zelf. Uit de randvoorwaarden ontstaat een gebouw van 14 × 18 meter, 14 meter hoog, met bijna toevallig de vorm van een langgevelboerderij. Maar dan wel transparant. Bij de verdere uitwerking ontstaat het idee om de glazen gevel uit te werken met op het glas geprinte foto’s van boerderijen uit de buurt. Er wordt een uitgebreide studie gedaan van al die boerderijen, die ook mooi gedocumenteerd is in het boek. En zou heeft Schijndel uiteindelijk zijn architectonisch monument van Winy Maas.

Is dit nu vernieuwend of kitsch? Maas stelt zichzelf die vraag ook in het boek. Wat is waar? Wat is authentiek? Wanneer is het Disney of Anton Pieck? Enerzijds verzet hij zich tegen de originaliteitcultus onder architecten, anderzijds vraagt hij zich af of de retrotendens in Nederland een ziekte is. En stelt hij dat de retrotendens experimenteergedrag doodt. Maar is zijn glazen boerderij nu juist niet een voorbeeld dat retro en experiment ook heel goed samen kunnen gaan? De glazen boerderij geeft gewoon een heerlijk traditioneel gevoel op een plek in het dorp waar het stedenbouwkundig ook past vanuit het traditionele stedenbouwkundige principes. Ik kan mij voorstellen dat een vergelijkbaar gebouw juist in een Disney-park had kunnen ontstaan, zonder dat daar ooit enige aandacht voor gekomen zou zijn in de architectuur pers, laat staan boek aan gewijd zou zijn. Dan was het gewoon pure prachtige kitsch geweest. Nu heeft het een lange geschiedenis en een beroemde architect, en is het wat mij betreft nog steeds prachtige kitsch. En dat bedoel ik als een groot compliment.

Drs.ir. Jan den Boer

Den Boer publiceerde in het najaar van 2012 het boek De stad is van iedereen.

Gerard Buenen/MVRDV, De glazen boerderij. NAi uitgevers, Rotterdam, 2013.

Reageer op dit artikel