artikel

Noodzaak van flexibel bouwen

bouwbreed Premium

Noodzaak van flexibel bouwen

We móéten flexibel gaan bouwen. Ikzelf was allang overtuigd, maar ook Bouwend Nederland heeft dit nu omarmd. Maxime Verhagen sprak op Ecobouw de noodzaak uit om heldere criteria te formuleren waarmee men in de bouwpraktijk deze slag kan maken.

Eenvoudig is het echter niet. Flexibel bouwen is een onderwerp waarmee sinds de jaren 60 veel is geëxperimenteerd. Er heeft tot op heden echter niemand echt goed de vinger op weten te leggen. De vraag is of dat nu wel gaat lukken. Na acht jaar academisch onderzoek hiernaar weet ik dat het niet eenvoudig is om flexibiliteit handen en voeten te geven. Flexibel bouwen doe je in eerste instantie om de gebruiker tegemoet te komen bij eisenveranderingen en die zijn in grote mate onvoorspelbaar. Gebouwgebruikers noch ontwerpers weten immers niet wat over bijvoorbeeld dertig jaar de standaard is. Met het oog op die onvoorziene toekomst wordt daarom meestal gekozen om opties zoveel mogelijk open te houden. Een veelgebruikte ontwerpmaatregel is het inbouwen van ruimtelijke en functionele overmaat. Het nadeel is dat iedere extra meter ruimte en iedere extra kuub beton wél moet worden afgerekend.

Gebouwflexibiliteit zou moeten voldoen aan twee eisen. Ten eerste moet deze effectief zijn, dus het beoogde doel vervullen. Ten tweede moet flexibiliteit ook efficiënt zijn, dus het beoogde doel bereiken met zo min mogelijk middelen en milieuschade. Overmaat kan bijvoorbeeld heel effectief zijn, maar is allerminst efficiënt.

In mijn visie ligt de oplossing niet in ruimtelijke of technische overmaat, maar in de bouwtechnische samenstelling van het gebouw, waardoor een overzichtelijke gelaagdheid ontstaat. Deze eigenschap is essentieel voor aanpasbaarheid, gedefinieerd als ‘het vermogen van een gebouwonderdeel om blijvend fysieke veranderingen te kunnen ondergaan ten dienste van de gebruiksflexibiliteit, zonder of met slechts kleine gevolgen voor de overige gebouwonderdelen’. Door het gebouw in technische zin gestructureerd op te bouwen kunnen kritieke onderdelen eenvoudig worden vernieuwd of verbeterd. Dit maakt het mogelijk om te allen tijde het gebouw met zeer beperkte inspanningen en middelen aan de eisen van dat moment te laten voldoen en daarmee de functionele, technische én de economische levensduur te bestendigen. Dat móét iedereen aanspreken. Laten we dan met zijn allen van de nood een deugd maken.

Dr.ir. Roel Gijsbers, Technische Universiteit Eindhoven, faculteit Bouwkunde, r.gijsbers@tue.nl

Reageer op dit artikel