artikel

Overheid moet niet alles zelf willen doen

bouwbreed Premium

Overheid moet niet alles zelf willen doen

Steeds vaker laten overheidsinstanties intern werk uitvoeren dat ze vroeger op de markt brachten. Elke inbesteding gaat ten koste van een aanbesteding. Ed Nijpels vraagt zich af of de overheid wel de beste kwaliteit krijgt voor de beste prijs.

Kent u de man die dacht dat hij slim kon bezuinigen? Hij zegde de werkster op en ging zelf zijn huis schoonmaken. Hij nam afscheid van de tuinman en ging zelf de tuin in. Hij gaf de glazenwasser zijn congé en lapte eigenhandig de ramen. En nog was het niet genoeg. Hij nam ook het schilderwerk van de buitenboel in eigen hand en veegde zijn eigen schoorsteen. Toen hij klaar was, kon hij meteen opnieuw beginnen.

Taken zelf doen die je eigenlijk aan een ander zou moeten overlaten – dat is wat steeds meer overheden momenteel doen. Steeds vaker laten gemeenten, provincies en ook het Rijk werk intern uitvoeren dat ze vroeger op de markt brachten. Het is een trend aan het worden om beveiliging, catering en schoonmaak in eigen hand te houden. En meer dan dat. Dat consultancybureaus het nu zwaar hebben, komt onder andere doordat ze (veel) minder werk doen voor de overheid. Die heeft een eigen adviespoot opgezet met eigen personeel.

Bij deze trend zijn twee belangrijke kanttekeningen te maken. Ten eerste heeft een overheid die wil afslanken (en dat ook moet), iets uit te leggen als ze tegelijkertijd weer mensen in dienst neemt. Terecht merkte het Tweede Kamerlid Gerard Schouw (D66) onlangs op dat de overheid aan het ‘vervetten’ is door beveiligers, koeriers en cateraars weer als ambtenaar aan te stellen. In het regeerakkoord staat overigens dat de overheid dit nadrukkelijk beoogt. Dat is raar. Het wordt hoog tijd hierin helderheid te scheppen. Een duidelijk antwoord is gewenst op deze vraag: moet de overheid elementaire diensten als reiniging en catering zelf doen of juist niet? Wie een kleinere en goedkopere overheid wil, kan in essentie slechts één antwoord geven op die vraag.

Dan een tweede kanttekening. Het is van groot belang dat de overheid ervoor oppast valse concurrentieverhoudingen te scheppen. Inbesteden brengt al gauw het risico van oneerlijke concurrentie met zich mee. Bevinden de ‘interne’ en ‘externe’ bureaus zich wel op een gelijk speelveld? En belangrijker nog: krijgt de overheid zo wel de beste kwaliteit voor de beste prijs? Elke inbesteding gaat ten koste van een aanbesteding. Terwijl de overheid – volgens alle ondernemersorganisaties – juist haar aanbestedingsplicht maximaal zou moeten invullen.

Nederlandse ingenieursbureaus doen veel voor de overheid, een prominente en belangrijke opdrachtgever. Wij willen niets liever dan werken voor een deskundige opdrachtgever, die weet wat hij wil, de goede vragen stelt en de expertise in huis heeft om de aangedragen oplossingen adequaat te beoordelen. In die krachtsverhouding komt de beste kwaliteit tot stand. De tijd dat de overheid zelf zwaar opgetuigde ontwerpbureaus had, is gelukkig voorbij. Rijkswaterstaat en de Rijksgebouwendienst hebben hier het goede voorbeeld gegeven.

Vergunningen

Nu is het tijd om de marktverhoudingen zuiver te stellen. De Wet markt & overheid, die eerlijke concurrentie moet garanderen, lijkt onvoldoende waarborgen te bieden om de ongewenste effecten van inbesteding tegen te gaan. Nog altijd profiteren overheden van gunstige fiscale voorwaarden. Daarnaast rijzen nog meer vragen. Zo blijkt de overheid vaak toch niet de juiste expertise zelf in huis te hebben. En hoe zit het met de vergunningen? Moet de overheid die bij de overheid aanvragen? Het zou goed zijn om de Wet markt & overheid, nog maar net in werking getreden, scherp tegen het licht te houden. Er zitten te veel elementen in die een ontsnappingsroute mogelijk maken. En naast de wet zouden ook andere bestaande regels moeten garanderen dat er een écht level playing field ontstaat.

En de kern van de zaak: het werk dat de overheid uitbesteedt – of het nu schoonmaakwerk is of ingenieursdiensten – moet tegen aanvaardbare condities worden gedaan. Laat de politiek het juiste evenwicht zoeken tussen wat de overheid moet doen en wat aan de markt kan worden overgelaten. Los daarvan moeten we als samenleving leren om het werk goed op de markt te brengen en daarvoor de juiste prijs te betalen.

Ed Nijpels, voorzitter NLingeniers

Reageer op dit artikel