artikel

CROW-richtlijn remt bestratingsinnovatie

bouwbreed Premium

CROW-richtlijn remt bestratingsinnovatie

In 2010 bracht CROW met publicatie 282 ‘the state of the art’ in bestratingsprojecten in kaart en poneerde een richtlijn. Machinaal bestraten moet, tenzij dit niet kan. In 2013 brengt CROW met publicatie 324 een belangrijke nuance hierop aan. Ook handmatig bestraten kan verantwoord zijn. Een stap terug, meent Piet Oskam.

De wijziging in de titel van de richtlijn is veelzeggend. Ging het in 2010 bij 282 nog om ‘Mechanisch aanbrengen elementenverharding’, in 2013 is de titel gewijzigd in ‘Verantwoord aanbrengen elementenverharding’.

Mechanisch is geen synoniem van verantwoord, wil CROW hiermee duidelijk maken. Ook handmatig bestraten kan verantwoord zijn, lijkt de niet onbelangrijke accentverschuiving in de CROW-richtlijn te willen zeggen. Vanwaar deze stap terug in de sinds 2007 in de bestratingsbranche nadrukkelijk ingezette koers naar meer machinaal straatwerk? Een CROW-richtlijn weerspiegelt gewoonlijk de communis opinio in een sector, waarbij een goed evenwicht is gevonden tussen het publieke belang en het belang van marktpartijen. Bestratingswerk heeft hoofdzakelijk een publiek karakter, maar wordt uitgevoerd door private partijen. Vanaf het ontwerp, de doorrekening, de aanbesteding en de feitelijke uitvoering is een keten van marktpartijen bij het werk betrokken. Kenmerkend is dat alle schakels in de keten aanspreekbaar zijn op een deelbelang en weinig partijen zich verantwoordelijk weten voor het totaalbelang. Deze ketendynamiek leidt traditioneel tot veel miscommunicatie en het zoeken naar de laagste prijs. Dat staat de beste oplossing wel eens in de weg, zeker als het gaat om arbeidsomstandigheden. Niet voor niets is vanuit de bestratingsbranche in het vorige decennium het initiatief gekomen om het thema ‘machinaal werken’ op de agenda te zetten.

Een baanbrekende branchestudie toonde aan dat hiervoor meer oplossingen beschikbaar waren dan tot dan toe voor mogelijk werd gehouden. Sindsdien is het machinaal werken in een stroomversnelling gekomen. Deze technische doorbraak leidde tot een aanpassing van het formele kader, waarbinnen bestratingswerk behoort plaats te vinden. De Arbeidsinspectie hanteerde een norm voor projecten boven 1500 vierkante meter, later teruggebracht tot 0 vierkante meter. Sindsdien is ook in formele zin mechanisch werken de norm en is handmatig werken een uitzondering. Als de ruimte, het talud, het verband of het materiaal mechanisch werken in de weg staan, blijft handmatig werken echter mogelijk. Ook al blijkt machinaal werken volop mogelijk en lijkt dit formeel goed geregeld, daarmee is de cultuur in de bestratingsbranche nog niet veranderd. Tradities en vooroordelen bepalen in de praktijk nog vaak de voorkeur voor handmatig werken. In de bestratingssector zijn nog veel ambachtelijke ondernemers actief, die een dosis weerzin tegen machines combineren met onverzettelijk vasthouden aan handmatig werk.

Als er dan een communis opinio gevonden moet worden, speelt de voorkeur voor een traditionele werkmethode een portie mee. De weerslag daarvan zien we in de nieuwe versie van de CROW-richtlijn. Via het instrument van een straatwerkplan wordt de ketenpartijen veel ruimte geboden om af te wijken van de norm. Machinaal werk vraagt een enorme investering, die de kapitaalkracht van ambachtelijke ondernemers overstijgt. Dat leidt in de bestratingsbranche tot een tweespalt tussen innovatieve koplopers enerzijds en traditionele achterblijvers anderzijds. De nieuwe versie van de richtlijn doet geen recht aan de belangen van de koplopers, die zich in de achterliggende jaren hard hebben gemaakt voor de inzet van kapitaalintensieve machines. Vanuit innovatie-optiek is de nieuwe versie van de CROW-richtlijn een gemiste kans. Machinaal straatwerk krijgt te weinig steun, maar via het straatwerkplan wordt een ruime escape geboden voor handmatig straten. In de huidige praktijk lijkt het voorgeschreven straatwerkplan vooral een middel om aan de norm te ontsnappen en functioneert dit te weinig als een ketengerichte communicatietool. Met CROW 324 kunnen traditionele straatmakers hun handmatige werkzaamheden camoufleren en verdere investeringen in machines frustreren. Als dat het effect is van de nieuwe versie van de CROW-richtlijn, is hiermee een stap terug gedaan.

Piet M. Oskam, Directeur Centrum voor Innovatie van de Bouwkolom (CIB) in Zeist

Reageer op dit artikel