artikel

Ontwerper staat in dienst van gebruikers

bouwbreed

Veel overheidsgebouwen van de laatste decennia zijn vooral een uiting van een zucht van vernieuwing van ontwerpers en bestuurders, maar sluiten niet aan op de historische omgeving en zijn dan ook alweer snel slooprijp. Volgens Jan den Boer laat Sjoerd Soeters met het nieuwe provinciehuis in Leeuwarden zien dat het ook anders kan.

Eeuwenlang zijn overheidsgebouwen een uitdrukking geweest van pracht, praal en rijkdom. Veel oude stadhuizen en parlementsgebouwen hebben een monumentenstatus gekregen en trekken veel bezoekers. Na de Tweede Wereldoorlog is dit veranderd. Steeds meer overheden identificeerden zich met het functionele bouwen. Het is boeiend dat daardoor in veel historische binnensteden het juist de naoorlogse overheidsgebouwen zijn die sterk afwijken van de monumentale omgeving. Sjoerd Soeters kreeg de opdracht om het nieuwe provinciehuis van Friesland in Leeuwarden te bouwen, maar vindt dat zo’n gebouw juist heel zorgvuldig moet aansluiten op de historische omgeving. De vorige bebouwing van het provinciehuis is in de jaren tachtig gebouwd, maar was nu al slooprijp. Bij deze bebouwing was nog wel een poging gedaan om aan te sluiten bij de kleinschaligheid van de omgeving, geïnspireerd op de filosofie van het structuralisme. Maar volgens Soeters was dit niet gelukt, omdat ondanks de poging tot kleinschaligheid het toch teveel een repetitie van dezelfde elementen en kleur was, waardoor uiteindelijk toch eenvormige bouwmassa ontstaan was met benauwde binnenplaatsen.

Soeters heeft voor de nieuwbouw van het provinciehuis het stedelijk weefsel hersteld. Een belangrijk uitgangspunt in zijn werk is om te starten bij het niet gebouwde, de stedelijke ruimte. Een gebouw moet niet op zich staan, daarom ontwerpt hij eerst de openbare ruimte, de wanden, de pleinen en de binnenplaatsen. In die ruimte geeft hij vervolgens vorm aan de gebouwen en de architectuur. Deze werkwijze is radicaal anders dan de manier waarop veel architecten juist van binnen naar buiten werken, waarbij het gebouw bepalend is en de aansluiting bij de omgeving veel minder aandacht krijgt.

Soeters kiest in zijn ontwerp voor het continueren van het historische beeld en het imiteren van kwaliteiten uit omgeving. Soeters: “Alles bloeit op door spiegeling in plaats van contrast. Schoonheid ontstaat door die dingen te maken die op elkaar lijken. Juist deze tere omgeving met Fries-Hollandse architectuur moet je continueren in min of meer dezelfde taal met een gering contrast.” Dit doet hij door ook de directe omgeving te herstellen met nieuwbouw volgens de perceelsgewijze traditionele opbouw van de straat, met dezelfde kleinschaligheid en plastiek. Maar het gaat hier niet om simpele decorbouw waarbij imitatie gebruikt wordt voor het effect. De bebouwing staat in dienst van menselijke maat, communicatie en herkenbare taal. Dat is in veel moderne architectuur en stedenbouw verdwenen, waardoor mensen zich vervreemd voelen in hun eigen stad. Soeters wil de stad weer herstellen in zijn essentie: een stad waar mensen kunnen leven en elkaar ontmoeten. Een stad die ook het leven verbeeldt wat we kunnen herkennen aan waarin we ons thuis voelen.

Decor

Soeters wil met zijn ontwerpen een bijdrage leveren aan dit thuis voelen in de stad. Hij stelt niet zichzelf als ontwerper centraal, maar de gebruikers en hun samenleven. Voor Soeters is de stad dus niet van de ontwerper, de ontwerper staat in dienst van de gebruiker. De stad is pas een stad als iedereen elkaar tegenkomt. De gebouwde omgeving is het decor die dit faciliteert.

Dat betekent niet dat nieuwbouw alleen maar imitatie en herkenning is. Het gaat om een zorgvuldige balans tussen vernieuwing en wat we kennen. Dat is ook de grote kracht van de nieuwbouw van het provinciehuis en de herstelde omgeving. Het past perfect in de historische omgeving, het sluit aan, alsof het er altijd al gestaan heeft, en toch heeft het typische eigentijdse moderne elementen waardoor het een gebouw is dat herkenbaar is als begin 21ste eeuw. Een aanwinst voor Leeuwarden en een belangrijk voorbeeld voor binnenstedelijk bouwen in Nederland.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels