artikel

Status procesafspraak verschilt per geval

bouwbreed

Ruimtelijke investeringen worden nooit door één enkele partij uitgevoerd. Hiervoor is samenwerking nodig. Tussen overheden, met private partijen, met bewoners. Elke partij stapt in een project met zijn eigen ambities. Ogenschijnlijk is de insteek altijd rationeel: er moet een nieuwe weg komen, een nieuwe wijk, enzovoort. Maar besluiten worden zelden op inhoud alleen genomen, stelt Albert de Vries.

Beslissen is mensenwerk. Achterliggende belangen en wensen spelen een dominante rol, naast de persoonlijke verhoudingen tussen betrokkenen. Als blijkt dat het debat niet meer alleen over de inhoud gaat, zijn ingrepen in het intermenselijke proces noodzakelijk.

Bijvoorbeeld: een gemeente wil iets doen aan de oplossing van de verkeersdrukte in het centrum. De meeste mensen zien wel degelijk dat er een probleem is: het is doodeenvoudig veel te druk op de weg. Sluipverkeer wurmt zich door woonwijken. Op doorgaande wegen wordt te hard gereden. Er zijn teveel ernstige ongelukken.

Verkeersluw

Echter: de oplossing voor de een, vormt het probleem voor de ander. Als wegen door een wijk verkeersluw worden gemaakt, is dat goed voor de wijk. Maar andere, doorgaande wegen zullen weer veel drukker worden. Er zullen altijd voor- en tegenstanders zijn. En de versnipperde politiek heeft moeite met kiezen.De valkuil van wat er dan normaal gesproken gebeurt is, in een schema:

Normaal trapt men in de valkuil van de inhoud. 

1. De gemeente start zo snel mogelijk met een verkeersonderzoek: er is geen tijd te verliezen

2. En gaat dus meteen ‘de inhoud in’

3. Men zoekt daarin de oplossing: die in beton wordt gegoten

4. En geeft de eindrapportage vrij voor ‘inspraak’ 

Wat zijn die valkuilen dan?

1. Er is onduidelijkheid over het vraagstuk en dus over mogelijke oplossingen

2. Tegenstanders stellen een tegenonderzoek in, met andere uitkomsten

3. Deskundigen struikelen over elkaar

4. Er ontstaat een discussie tussen doven

5. Daarmee schept de gemeente haar eigen weerstand

Wat zie je hier gebeuren? Een ‘oplossing op inhoud’ leidt tot teveel weerstand, partijen vechten getallen en onderzoeken aan: “niet betrouwbaar, niet onafhankelijk!” Dan moet een hoger schaalniveau worden opgezocht. Je moet dan eerst eens afspraken maken over de manier waarop partijen gezamenlijk tot een besluit kunnen komen.

Procesafspraken zijn een routekaart voor het gezamenlijk doorlopen van een proces op weg naar een oplossing. In het ontwerp maak je afspraken over de manier van samenwerken. In de afspraken leggen de partijen zich nog niet vast op de uitkomst, maar spreken zij de route af waarlangs zij die uitkomst samen willen bereiken.

Aan wat voor afspraken moet je daarbij denken?

Voorbeelden van procesafspraken zijn:

– Recht op informatie: wie vergaartinformatie, hoe vergaren wij die informatie, wie wordt (vooraf?) geïnformeerd;

– Recht om te onderhandelen: wie zit aan de onderhandelingstafel, wie heeft daar recht op advies, hoe worden de belangen van de minderheid gerespecteerd;

– Recht om te besluiten: wie besluit, wie heeft vetorecht: beslissen we bij unanimiteit of met gewone meerderheid;

– De wijze van conflictbeslechting: wat doen we ingeval van een geschil, lossen we het zelf op of gaan we naar de rechter, wie wordt gecompenseerd, hoe worden risico’s verdeeld.

Korset

Geef je procesafspraken status. Die status verschilt per geval. Soms domineert het gegeven dat partijen tijdens het proces op de afspraken willen kunnen terugvallen, soms het gegeven dat partijen niet het gevoel moeten krijgen dat ze in een korset worden gehesen.

Wat als je halverwege een moeizaam proces instapt? Het gebeurt geregeld dat je halverwege een moeizaam traject instapt. Het proces is allang aan de gang. Wat doe je dan? In zo’n geval kan het raadzaam zijn om op een hoger abstractieniveau een paar procesafspraken te maken. Wat probeerden we ook alweer te bereiken met elkaar? Dat kan een uitstekende interventie zijn, die jou op het paard zet en partijen helpt weer even uit hun schuttersputjes te klauteren.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels