artikel

Maak digitale wereld beter beheersbaar

bouwbreed

Onze huidige problemen met automatisering hebben minder met de technologie te maken en aanzienlijk meer met onze kennisontwikkeling, stellen Alexander Koutamanis en Jelle Koolwijk. Gelukkig is de situatie aan het veranderen, vooral in het onderwijs.

De computer wordt vaak aangezien met een mengsel van fascinatie en angst. De fascinatie is makkelijk te verklaren door de hooggespannen (en soms naïeve) verwachtingen van informatisering en automatisering. De angst analyseren is wat lastiger. Enerzijds heeft angst te maken met een diepgewortelde vrees dat ondoorgrondelijke intelligente vormen ons leven plots kunnen overnemen. Anderzijds heeft de angst voor de computer te maken met onze gebrekkige kennis van de technologie. We zijn bijna allemaal intensieve computergebruikers geworden, maar dit betekent niet dat we weten hoe de computer onze opdrachten uitvoert. De meeste computerprocessen zijn voor het overgrote deel van de gebruikers van computers ondoorzichtige zwarte dozen.

Obstakels

Het probleem ligt niet zozeer bij de praktische kant van trainingen en opleidingen die men kan krijgen, maar bij de achterliggende opvattingen over automatisering. Deze zitten vol met geboden en verboden die een mechanistische houding ten opzichte van de computer propageren en daarmee ook het aantal zwarte dozen vergroten: we leren bepaalde voorschriften en procedures zonder te hoeven na te denken. Deze gebruiksautomatismen zijn misschien gunstig voor efficiëntie, maar niet noodzakelijkerwijs voor effectiviteit. Daarnaast vormen ze obstakels voor transparantie en begrip. Als de computer geen natuurlijk verlengstuk wordt van onze cognitieve processen, moeten we steeds problemen verwachten en in onze interactie met de technologie. De veelzijdigheid en kracht van de computer vraagt om nieuwe opvattingen die relevante aspecten begrijpelijk en transparant maken. Gelukkig hoeven de meeste gebruikers deze niet te weten op het niveau van programmeertaalcode. Wel moeten ze de structuur van de informatieverwerking kunnen begrijpen en traceren. Dit is vooral om de technologie te kunnen plaatsen in hun inhoudelijke processen. De computer kan ons helpen. Niet omdat de technologie oplossingen biedt, maar omdat de rationalisering van inhoudelijke processen een geschikt niveau heeft bereikt voor de benutting van de technologie. Hetzelfde geldt ook voor BIM: deze aanpak en de bijhorende software werden ontwikkeld naar aanleiding van informatieverwerkingsbehoeftes. Ze veranderen niet de manier waarop we denken, samenwerken en specificeren – ze bieden gewoon geschikte middelen die de integratie en continuïteit van informatie en beslissingen ondersteunen. Als je deze middelen nauw bestudeert, zie je vaak direct waar ze vandaan komen en dat ze ondergeschikt zijn aan onze professionele kennis en cognitieve processen. De uitdaging om de digitale wereld verstaanbaar en beheersbaar te maken is dus gekoppeld aan onze eigen capaciteit om onze activiteiten transparant en effectief te organiseren. Pas dan kunnen we efficiëntie- en prestatieverhoging verwachten van de computer.Programmeur hoeven we niet te worden, maar algoritmische kennis wordt wellicht in de toekomst even belangrijk als wiskundige kennis vandaag.

Toepasbaarheid

Onze huidige problemen hebben minder met de technologie te maken en aanzienlijk meer met onze kennisontwikkeling. In dit kader hebben kennisinstellingen een belangrijke rol te spelen door twee samenhangende acties: ten eerste, het breed beschikbaar stellen van relevant onderzoek van de laatste vijftig jaar; ten tweede, door toegankelijk onderwijs te bieden aan studenten en de reeds actieve bouwkundigen in de praktijk. Gelukkig is de situatie al aan het veranderen, vooral in het onderwijs. De toekomstige bouwkundigen zijn steeds meer bewust van de aard van nieuwe ontwikkelingen, de achtergronden en toepasbaarheid van bestaande en opkomende ontwikkelingen, en van hun mogelijke rol in een snel veranderende bouwwereld. Er worden steeds meer stappen gezet in het passend aanbieden van deze onderwerpen aan reeds actieve bouwkundigen onder de modieuze naam van lifelong learning. Men begint de computer steeds meer te zien als veel meer van een digitale tekentafel of schrijfmachine; het wordt ook steeds meer een transparante doos. De toekomst lijkt steeds minder eng of vreemd – maar we moeten altijd bewaken dat we de juiste aanpak hanteren.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels