artikel

Start nu met oplossen grondstoffenprobleem

bouwbreed Premium

Vanaf 1 januari moet iedereen die een woning of kantoor wil bouwen bij de vergunningaanvraag een berekening van de milieuprestatie indienen. Deze verplichting betekent de start van een nieuwe fase in duurzaam bouwen. De huidige nadruk op het energieverbruik verschuift namelijk naar de milieubelasting van het winnen, verwerken en (her)gebruiken van grondstoffen en materialen. Dat biedt volgens Jeannette Levels en Janneke van der Weerd kansen, zéker voor partijen die er vroeg bij zijn.

Duurzaamheid staat al jaren in het teken van één allesoverheersend aspect: energie. En dan vooral de energie die gebouwen verbruiken. Of nog beter gezegd: de CO 2 -uitstoot die daarvan het gevolg is. Ook de ambities van het nieuwe kabinet weerspiegelen deze focus. Opnieuw heeft energiebesparing de hoogste prioriteit. Tegelijkertijd wordt ingezet op een ambitieus internationaal klimaatbeleid. Zo moet Nederland in 2050 een volledig duurzame energievoorziening hebben.

Alternatieven

De kans dat het energieprobleem inderdaad over enkele decennia is opgelost, is groot. Dat gaat niet vanzelf, maar het is veel meer een politieke en economische uitdaging dan een technische. Er zijn namelijk alternatieven – schone zelfs. Die zijn nu echter duurder dan fossiele bronnen. Maar hoe schaarser die worden – en hoe minder we hun vervuiling accepteren – hoe goedkoper hernieuwbare energie zal worden.

Er is een probleem dat minder makkelijk op te lossen is: grondstoffenschaarste. Nu al zijn er tekorten aan zeldzame metalen voor de productie van bijvoorbeeld zonnepanelen. Over twintig jaar zullen er ook grote tekorten zijn aan gangbare metalen als zink en zilver. Van andere grondstoffen, zoals grafiet en fosfaat, zijn nog wel grote voorraden, maar ook die zijn eindig. Gemakkelijke alternatieven, zoals op energiegebied, zijn er niet. De oplossing zal voorlopig dus moeten komen van spaarzaam gebruik én hergebruik en recycling.

Het grondstoffenprobleem is ook om een andere reden complex. Het hangt namelijk samen met twee andere, mondiale problemen: de voedselproductie en de groeiende afname van biodiversiteit. Alternatieve grondstoffen voor bouwmaterialen zijn vaak biologisch en zijn daarmee concurrenten van diezelfde voedselproductie en biodiversiteit. Ook komen deze alternatieven niet altijd in hetzelfde tempo beschikbaar als waarin ze worden gebruikt.

Grondstoffen- en materiaalschaarste zullen alleen maar toenemen. Het kabinet onderkent dat. Zo staat er in het regeerakkoord dat er wordt gestreefd naar een circulaire economie en dat de regering de markt voor duurzame grondstoffen en hergebruik van schaarse materialen wil stimuleren. Een concrete stap is dat de milieu-impact van bouwmaterialen inmiddels onderdeel is van de overheidseisen voor duurzaam inkopen en dat de belasting meetelt in duurzaamheidslabels als Breeam en GPR-Gebouw.

Hoe groter het succes van energiebesparing en het gebruik van duurzame energie, hoe groter het aandeel van grondstoffen- en materiaalgebruik in de milieubelasting van gebouwen zal worden. En hoe meer energie er in de gebruiksfase wordt bespaard, hoe relatief groter het energieaandeel dat nodig is om de materialen voor de bouw van datzelfde gebouw te produceren, te vervoeren en in elkaar te zetten. Wat betekent die omslag nu concreet voor de bouwwereld?

Levenscyclus

Producenten zullen meer dan nu de levenscyclus van hun producten in kaart moeten brengen én daarover moeten communiceren. Met de verplichte milieulastberekening per 1 januari wordt het nu mogelijk om de milieulast van gebouwen onderling goed te vergelijken. En dat maakt besparing en innovatie ook commercieel steeds interessanter. De focus op materialen biedt opdrachtgevers en architecten de mogelijkheid om zich te onderscheiden met aantoonbaar milieuvriendelijker ontwerpen en gebouwen.

Eigenlijk werken we al decennialang aan het ‘energieprobleem’. Voor de oplossing van het grondstoffenprobleem hebben we die tijd niet. Dat besef groeit. Duurzaamheid in de bouw zal dan ook meer en meer in het teken komen te staan van verduurzaming van materiaalgebruik, de productie van duurzame materialen, afvalverwerking, recycling en hergebruik. Iedereen die daarin een rol wil spelen, moet vooral één ding doen: nu beginnen.

Reageer op dit artikel