artikel

Planvorming rond N23 on-Nederlands staaltje

bouwbreed

Toen de destijds net aangestelde commissaris van de Koningin Johan Remkes zijn ‘tour d’horizon’ maakte in Noord-Holland, noemde hij de planvorming rond de nieuwe weg tussen Alkmaar en Enkhuizen een on-Nederlands staaltje. Waarom?

Doordat overheden veel hebben uitbesteed in hun bouwactiviteiten, is daar de nodige deskundigheid weggelekt. Projecten duren daardoor langer en er gaat veel mis. Dat bij de N23 zo’n kruiwagen vol kikkers ook zo lang in de kruiwagen is gehouden, is uniek. Dat gemeenten en bedrijfsleven ook nog meebetaalden aan een provinciale weg, is ook heel bijzonder. Het knappe van het kunstje was dat je iedereen onder een gedeelde noemer bij de les wist te houden. Toen ik de cijfers zag, dacht ik: hoe gaat dat straks met de politieke besluitvorming als het Rijk niet substantieel over de brug komt? Het Rijk kwam, zij het niet ruimhartig. Maar de provincie bleef erachter staan. Daar zie je de typische toegevoegde waarde van de provincie.

Belangrijke les

In het algemeen geldt: wanneer je investeert in de voorkant van een proces, is de kans heel groot dat je het aan de achterkant terugverdient. Dat is een belangrijke les in een tijd van mondige mensen, waarbij met name fysieke projecten veel weerstand oproepen. Bij de N23 lag een gedeeld belang en de mogelijkheid van extra economische ontwikkeling. Dat hebben partijen goed ingezien en elkaar daardoor goed bij de hand gehouden. Dergelijke grootschalige fysieke ingrepen hebben op gemeentelijk niveau grote gevolgen. Dan zie je vaak dat onvoldoende gecommuniceerd wordt en mensen onvoldoende worden meegenomen. Voorbeelden zijn grootschalige renovaties van stadhuizen. Gegeven het huidige economische tij komen die onder druk te staan, mede omdat de bevolking onvoldoende wordt meegenomen, terwijl die omgeving er wel problemen mee heeft. De dynamiek van de samenleving is dusdanig groot dat je wel gedwongen wordt tot grote flexibiliteit, omdat anders de maatschappelijke dynamiek de ruimtelijke dynamiek inhaalt.

Je ziet bijvoorbeeld op sommige plaatsen dat winkelbestemmingen hun functie verliezen. Dan moet je de flexibiliteit opbrengen om zo’n straat om te batterijen naar een woonbestemming. De grootste bottleneck is dat bestuurders/politici moeilijk afstappen van het oorspronkelijke idee. Dat zit ook wel een beetje in je genen als bestuurder: je wilt iets bereiken. Maar de les is: stel je als overheid open, maar kritisch op. Wees bereid om je plan ook tussentijds aan te passen. De overheid moet de kunst van het loslaten leren beheersen en dat lukt de ene keer beter dan de andere.

Overheden hebben die kunst nog onvoldoende verinnerlijkt. Zeggen: “Je mag meepraten, maar wij beslissen”, is in het huidige tijdsgewricht een volstrekt verkeerde opvatting van democratie. Groningen was in dit opzicht een uitzondering. Daar is de bevolking rond de Grote Markt een keuze voorgelegd, zonder er een bestuurlijke voorkeur bij te geven. Sommige politici mogen dan niet onverdeeld blij zijn met de historiserende uitkomst, de bevolking is dat wel. Anderzijds: iets wat jij totaal verkeerd vindt, daar moet je niet achter gaan staan. Je moet wel iets kunnen verdedigen en keuzes maken is wel jouw verantwoordelijkheid als bestuurder. Al verschuift die verantwoordelijkheid momenteel wel.

Professioneel

Je rol als bestuurder vraagt om professioneel opdrachtgeverschap. Je hoeft niet de hele inhoud van een project te kennen, maar je moet wel de context beheersen en goed kunnen doorgronden waar de risico’s zitten bij een ontwikkelingsproces. Zeker wanneer het gaat om fysieke opgaven ben ik voor een stevige overheid, die wel de regie in handen houdt. Je moet als overheid blijven zorgen dat je een volwaardige tegenspeler voor de marktsector bent. Wie zijn hond coûte que coûte wil laten lopen, staat in een ontwikkelingsproject ten opzichte van private partijen per definitie in het nadeel. Want als de samenwerking gaat wringen, liggen de risico’s al heel gauw weer bij de overheid.

Johan Remkes

Commissaris van de Koningin Noord-Holland

Opgetekend door Albert de Vries/AT Osborne

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels