artikel

EYE maakt noordzijde IJ eindelijk levendig

bouwbreed Premium

EYE maakt noordzijde IJ eindelijk levendig

Amsterdam worstelt al lang met de IJ-oevers en de verbinding met Noord. Volgens Jan den Boer is met het filmmuseum EYE een belangrijke verbinding gelegd.

De bebouwing langs het IJ in Amsterdam kent een lange geschiedenis. Zeker aan de noordkant begon het moeizaam, in de jaren 80 toen sociale woningbouw prioriteit had, met wat inmiddels gedateerde woningbouwblokjes van Rem Koolhaas die niemand meer op die plek zou zetten. Vervolgens kwam de spraakmakende bebouwing van Java-eiland, KNSM-eiland en Borneo Sporenburg. Bijzondere stedenbouw en architectuur, vernieuwend en toch met een Amsterdams gevoel. De recentere bebouwing langs het IJ vervalt een beetje in de grote blokkendozen, massale appartementenbouw die misschien goed verkoch t in de hoogtijdagen van de projectontwikkeling, maar niet bepaald kan concurreren met de eeuwigheidswaarde van de Amsterdamse binnenstad.

Net voor de kredietcrisis definitief toesloeg, is het Amsterdam gelukt nog een bijzondere eye-catcher te creëren, pal tegenover het Centraal Station. Als ik op een zonnige dag in mei arriveer bij filmmuseum EYE, zie ik een indrukwekkende verschijning gecombineerd met volle terrassen waardoor een sfeer van levendigheid is ontstaan die Amsterdam-Noord en het IJ tot nu toe nauwelijks kenden. En dat ook nog eens op deze unieke plek tegenover het Centraal Station, op 2 minuten varen vanaf de binnenstad.

Danser

De Weense architecten Roman Delugan en Elke Delugan-Meissl tekenden voor het ontwerp. Oorspronkelijk wilde Roman danser worden, die dansachtergrond lijkt voelbaar in de speelse bebouwing buiten en binnen. De architecten wonnen de prijsvraag in concurrentie met vier collega’s. De uitnodiging voor de prijsvraag stond op één A4. (Voor Nederland natuurlijk al een heel ongebruikelijke manier van opdrachtverlening: normaal krijg je een heel pakket randvoorwaarden, eisen en contracten mee in een dergelijke prijsvraag).

Het gebouw is niet alleen op deze zonnige dag populair. Wendeline Dijkman van De Gebouwengids geeft al 10 jaar rondleidingen architectuur en stedenbouw, maar heeft nog nooit zo’n overweldigende belangstelling meegemaakt. Het is nu een groot deel van haar werk. Enthousiast laat ze speciale plekken zien, die variëren van de arena rond de bar die ook geschikt is voor optredens waarbij de trappen als tribune kunnen worden gebruikt, tot een zaaltje waar schoolkinderen zelf hun filmpjes kunnen maken.

Het originele idee van de architect was dat het gebouw als een ijsschots uit de zee zou verrijzen. De havendienst vond dat echter te gevaarlijk, en wilde dat het gebouw wat afstand zou nemen van het water. Dat blijkt achteraf een goede zet, want nu is ineens een openbare ruimte tussen het gebouw en het water ontstaan waar gewandeld en gefietst wordt, waar mensen zitten en waar Amsterdam aan dit deel van het IJ eindelijk gaat leven.

Er zijn meer kleine en belangrijke ingrepen geweest. Zo wilde de architect dat de verbindingselementen van de aluminium platen zichtbaar zouden zijn, wat kwaliteitsteam dat gelukkig heeft voorkomen. Dergelijke puntjes leveren in de praktijk toch snel vooral lelijke plekken op. Nu combineren de strak aan elkaar gemonteerde platen prachtig met de speelse lijnen van het gebouw.

Je zou bijna vergeten dat het uiteindelijk om de films gaat. 38.000 titels zijn verzameld en vier filmzalen zijn beschikbaar. Zowel gebouw als films nodigen uit.

Jan den Boer, stedenbouwkundige en filosoof

Reageer op dit artikel