artikel

Veiligheid valt tussen wal en schip

bouwbreed Premium

Taken en verantwoordelijkheden in de bouw zijn sterk versnipperd. Dat hóéft de veiligheid niet in gevaar te brengen, als er maar voldoende toezicht is. Maar juist daaraan ontbreekt het. Toezicht kost namelijk geld. En dus valt veiligheid steeds vaker tussen wal en schip, met instortingen en andere ongelukken tot gevolg. Zorg dus voor minder versnippering en meer toezicht, betoogt Johan Galjaard.

De Onderzoeksraad Voor Veiligheid legde vorige week naar aanleiding van het ongeluk met de Rotterdamse B-Tower de vinger op de zere plek. Betrokken partijen maken vaak geen goede afspraken over veiligheid; maken ze die wel, dan worden ze vaak niet nagekomen. Iedereen gaat ervan uit dat de ander verantwoordelijk is. De ergste gevolgen van deze houding – instortingen zoals in Rotterdam en vorig jaar van het Twente-stadion – halen het nieuws. Dat geldt niet voor de honderden keren per jaar dat het nog net níét misgaat. Gebrek aan veiligheid in de bouw is een structureel probleem. Anders dan in bijvoorbeeld de vliegtuigindustrie heeft de branche geen veiligheidscultuur. Kern van het probleem is de extreem doorgevoerde fragmentatie. Voor iedere handeling is een apart bedrijf verantwoordelijk. Dat zijn onderaannemers van de hoofdaannemer, maar ook onderaannemers van onderaannemers. Op een gemiddelde bouwplaats is het dagelijks een komen en gaan van tientallen bouwvakkers. Gedurende het project zijn het er honderden. Ze zijn er kort, doen hun ‘ding’ en gaan weer weg. Hoe hun werk in het geheel past, is voor hen onduidelijk en niet relevant. Versnippering is vooral het gevolg van kostenbesparing. De bouw is een ‘vechtmarkt’ waar opdrachtgevers primair op prijs aanbesteden. Om die zo laag mogelijk te krijgen, knippen bouwbedrijven het project op in stukjes. Die worden allemaal tegen de laagste prijs uitbesteed aan onderaannemers. Op zich kan dat, mits er voldoende goed toezicht is op de integratie van die onderdelen. Maar dat kost geld en gebeurt daarom vaak onvoldoende, de prijs lijkt dan lager. Lijkt, want kwaliteit en vooral veiligheid zijn het kind van de rekening.

Primair

Ook de overheid schiet tekort. Gemeenten hebben zich de afgelopen twintig jaar op het gebied van constructieve veiligheid bijna volledig teruggetrokken. Voorheen keken ervaren bouw- en woninginspecteurs mee, vooral ook tijdens de uitvoering. Inmiddels zijn de gemeentelijke diensten bouw- en woningtoezicht bijna volledig van hun kennis en ervaring gestript. Veiligheid is primair de verantwoordelijkheid van de markt, vindt ook verantwoordelijk minister Spies. Maar die markt kan die verantwoordelijkheid niet aan, zo bewijst de praktijk. Als de markt niet kan of wil investeren in goed toezicht, dan zal de overheid dat moeten afdwingen, en wel op de daarvoor meest geëigende plek, namelijk in de vergunningverlening. De benodigde toetsing en controle op de bouwplaats hoeven gemeenten niet zelf te doen, dat kan ook door onafhankelijke, gecertificeerde private partijen worden gedaan. De overheid moet er vooral voor zorgen dat het goed geregeld wordt en dat er sancties kunnen worden opgelegd als dat niet gebeurt. Meer extern toezicht is een deel van de oplossing. Er moet ook een einde komen aan het opknippen. Kleine groepen bouwvakkers zouden zelf verantwoordelijk moeten worden voor het maken van een groot deel of zelfs het gehele gebouw. Eigenlijk zoals dat vroeger ook gebeurde. Goed geschoolde, ervaren krachten die van begin tot eind aan een gebouw werken. Die zich persoonlijk verantwoordelijk voelen voor ‘hun’ gebouw, hun veiligheid, die van collega’s en van de latere gebruikers. Het opknippen van taken en verantwoordelijkheden lijkt goedkoper omdat de hoge verborgen kosten niet worden meegerekend: die van de vele ongelukken en bijna-ongelukken, de noodzakelijke herstelkosten, het persoonlijk leed van de slachtoffers en niet te vergeten de reputatieschade voor de sector. Eigenlijk moet de opknipgeest terug in de fles. Lukt dat niet, dan is meer extern toezicht op dit moment het enige alternatief.

Reageer op dit artikel