artikel

Alertheid op veiligheid als tweede natuur

bouwbreed Premium

De bouwnijverheid krijgt nogal wat kritiek op het veiligheidsbeleid. Deze kritiek valt te relativeren, maar er moet wel een verbeteringsslag komen, meent Jan Warning.

Twee weken nadat de Onderzoeksraad voor Veiligheid zijn rapport publiceert met bevindingen rond het instorten van de B-Tower in Rotterdam wordt de bedrijfstak opnieuw op scherp gezet door de Inspectie SZW (ISZW). Er zijn te veel ongevallen op kleine bouwlocaties in binnensteden, meldt Den Haag. De ISZW gaat drie weken extra streng controleren op het gebruik van ladders en steigers.

Geen reclame

Dit is geen reclame voor de bedrijfstak. De Onderzoeksraad erkent wel dat de bedrijfstak belangrijke initiatieven heeft ontplooid, maar die hebben het uitvoeringsniveau nog niet bereikt. Het is de vraag of de kritiek terecht is en wat de bedrijfstak nog meer kan doen.

De kille cijfers geven de critici gelijk. Het percentage werknemers dat een ongeval krijgt is in Nederland het hoogst in de bouw en in de landbouw, zo blijkt uit vergelijkend onderzoek van TNO. Ruim 5 procent van de werknemers is er het afgelopen jaar slachtoffer geworden van een ongeval met letsel en verzuim. Het gemiddelde in Nederland staat op 3 procent. Positief is dat het aantal ongevallen in de bouw de afgelopen dertig jaar drastisch is afgenomen. Zorgelijk is echter weer dat sinds een tiental jaren deze daling zich niet voortzet, er is eerder sprake van stabilisatie.

Het is goed om dieper in te gaan op specifieke factoren die de veiligheid in de bouw bepalen. Door veiligheidskundigen wordt de bouwnijverheid op één lijn gezet met de landbouw, de visserij en de mijnbouw. Deze sectoren hebben met elkaar gemeen dat de werkomstandigheden lastig te conditioneren zijn. In de industrie en bij andere productieprocessen wordt in feite voortdurend onder dezelfde geconditioneerde omstandigheden gewerkt. In de praktijk van de bouwnijverheid is er sprake van een groot aantal variaties afhankelijk van het type bouwwerk, de bodemgesteldheid en andere omgevingsfactoren zoals het klimaat. De bouw heeft dus door de aard van het werkproces te maken met een aantal extra belemmeringen om de veiligheid te verbeteren.

Het ongeval met de B-Tower in Rotterdam, een groot project waar een verdieping instort, lijkt op het eerste gezicht van een andere orde dan de veiligheid op kleine bouwlocaties in binnensteden. Daar spelen gedrag, improvisaties en slordigheden een grote rol. Maar wie het rapport van de Onderzoeksraad goed leest valt het op dat dit ongeval wordt veroorzaakt door een reeks onachtzaamheden en miscommunicaties. Kennelijk zijn gedrag, improvisatie en slordigheden ook op grote bouwplaatsen een probleem.

In de geconditioneerde werkomgeving is het mogelijk het werkproces zo in te richten dat onoplettendheden geen fatale gevolgen hebben, de computer controleert de mens en het proces. In de bouw is dat een stuk lastiger te organiseren.

Een feit is dat het menselijk handelen onbewust wordt aangestuurd. Wij eten, fietsen of praten zonder ons daarvan bewust te zijn. Onze eerste reactie is impulsief, op basis van eerdere ervaringen. Dat is vanuit de evolutie gezien maar goed ook, anders hadden we het als soort nooit zo ver gebracht.

Het is niet realistisch van werknemers te verwachten dat ze voor honderd procent van de tijd alert zijn op bijvoorbeeld onveiligheid. Wel is het mogelijk om de aandacht voor het waarnemen van veiligheid op het werk op een hoger plan te brengen. Een houding waarbij aandacht voor veiligheid ‘een tweede natuur’ wordt. De bedrijfstak heeft daartoe een aantal initiatieven ontwikkeld, waaronder de introductie door Arbouw van de uit Finland afkomstige ‘VeiligheidsIndex’. Bedrijven zouden van deze Veiligheidsindex nog intensiever gebruik kunnen maken waardoor de bewustwording een impuls krijgt.

Meer kracht

De bedrijfstak mag zich verheugen in de aanwezigheid van een aantal vooraanstaande instituten en deskundigen. Het is wellicht verstandig om met deze betrokkenen naar aanleiding van het rapport van de Onderzoeksraad een ronde tafelbijeenkomst te houden. Onderwerp is om de verschillende recente initiatieven meer kracht te geven waardoor incidenten verminderen en het imago van de bedrijfstak verbetert. Want dat we zijn het aan de bedrijfstak verplicht: een volgende stap maken naar een nóg veiligere bouwplaats.

Reageer op dit artikel