artikel

Architect op zoek naar consument

bouwbreed Premium

De crisis maakt dat het contact met de consument steeds belangrijker wordt, een nieuwe generatie architecten speelt daarop in. De BNA organiseert sinds dit jaar ook een publieksprijs bij de wedstrijd ‘Gebouw van het jaar’. Jan den Boer onderzoekt wat dit betekent in de architectuurdiscussie.

Tot nu toe was de verkiezing van het ‘Gebouw van het jaar’ een architectenfeestje, vertelt Fred Schoorl, directeur van de Bond van Nederlandse Architecten (BNA). Maar dat verandert vanaf dit jaar. Er komt ook een publieksprijs. Waarom nu?

Volgens Schoorl hoort de architect in het publieke debat en zijn er gewoon veel prachtige gebouwen die het publiek kan leren kennen . Daarbij zijn er steeds meer particuliere opdrachtgevers. De publieksprijs van de BNA maakt zichtbaar dat ook de verhouding tussen architecten en opdrachtgevers aan het wijzigen is. Waar Lenny Vulperhorst enkele jaren geleden de traditionele bouw als een ‘blindeman’ beschreef, wordt de door hem bepleite co-creatie nu steeds meer realiteit. Schoorl ziet dat de particuliere opdrachtgever voor de architecten steeds belangrijker wordt, nu de grootschalige projectgerichte bouw sterk aan het afnemen is.

Gaat er dan ook iets veranderen in het traditionele smaakverschil tussen architecten en publiek? Faro architecten heeft enkele jaren geleden een smaaktest ontworpen, waaruit bleek dat de overeenkomst tussen deskundigen en publiek met name ligt bij monumentale architectuur zoals de grachtengordel in Amsterdam. De architecten en deskundigen kiezen daarnaast meer voor moderne en functionele architectuur, terwijl jaren dertig en retro-architectuur bij het publiek wat populairder is. Maar sinds de smaaktest van Faro is ook in de architectuurwereld het nodige veranderd. Steeds meer architecten zoeken hun eigen nieuwe vormen.

Het is dan ook interessant wat uiteindelijk de keuze van de architecten en het publiek zal zijn. Waarbij Schoorl overigens wel de kanttekening maakt dat ‘het publiek’ niet bestaat. De publieksprijs is zeker geen representatieve steekproef, het zal een geïnteresseerd publiek zijn dat op de site gaat kijken en keuzes gaat maken. Meestal let het publiek wat meer op mooi of lelijk, terwijl de deskundige natuurlijk op veel meer aspecten let.

Emotioneel

Je ziet zo tussen publiek en deskundigen een interessant verschil in woordgebruik. Deskundigen hebben het dan bijvoorbeeld over het ‘probleemoplossend vermogen van de architectuur’, maar kunnen zich soms ook heel emotioneel uitlaten over gebouwen. Zo was er eind 2010 een deelnemer hij het debat ‘Het modernisme is de schuld van alles’ in Delft die stelde dat je geen Zaanse huisjes moet bouwen omdat Wilders het leuk vindt. Daarmee werd het spraakmakende hotel in Zaanstad in een bepaalde politieke hoek gezet. Interessant is overigens dat dit Intell hotel van Wilfried van Winden enkele maanden later wel prominent op de cover van het ‘Jaarboek architectuur in Nederland’ stond.

Het nieuwe stadhuis van Zaanstad van Sjoerd Soeters is in dezelfde stijl gebouwd en is nu een van de gebouwen die meedingt voor de BNA-prijs. Schoorl hoort in de vakwereld over dit gebouw dezelfde sterk uiteenlopende meningen. Hij is dan ook heel benieuwd hoe dit soort gebouwen gaan scoren bij publiek en bij architecten. Dit stadhuis is ook een boeiend voorbeeld van de complexe discussie over hoe je om moet gaan met erfgoed en met elementen uit het verleden. Schoorl haalt een citaat aan van David Lowenthal: ‘To inherit is to change’: je erft uit het verleden maar je voegt er altijd weer iets uit het heden aan toe. Hoe die verhouding tussen verleden en heden dan precies moet zijn is een belangrijke en interessante discussie. Die wordt belangrijker nu de bouwproductie steeds meer verschuift van nieuwbouw naar herbestemming. Juist bij de herbestemming van bestaande gebouwen is altijd een spanningsveld tussen behoud van het bestaande en toevoegen van nieuwe delen die afwijken. Voor de BNA-prijs is een relatief groot aantal gebouwen aangemeld die getransformeerd zijn naar een nieuwe functie, zoals de Jonkerloods in Veendam die op een prachtige manier hergebruikt is als ov-knooppunt. Het oordeel is nu aan het publiek. Er kan gestemd worden tot 30 april, de bekendmaking is vervolgens op 16 mei.

Stedenbouwkundige en filosoof

Reageer op dit artikel