artikel

Zelfbouwwijk is toekomstbestendig

bouwbreed Premium

In Almere wordt een zelfbouwwijk gebouwd die volgens Jan den Boer in veel opzichten de stad van de toekomst is. Maar het vereist ook een pioniersgeest om daar nu al in te geloven.

Op een grijze, koude, winterse zondagochtend rijd ik het Homeruskwartier in Almere Poort in. Een deels nog kale vlakte, met een enorme variatie aan woningen in allerlei soorten, maten en vooral ook fasen van afbouw. Is dit nu het mekka van de organische stadsontwikkeling in Nederland? Ik probeer me voor te stellen hoe het is als jouw volledig zelfgebouwde woning eindelijk klaar is en om je heen wordt nog jarenlang geheid, getimmerd en geboord. Je kunt eventueel je eigen tuintje inrichten, maar de straat wordt pas definitief aangelegd als je buren ook gereed zijn, en aangezien er geen planning is, heb je geen idee wanneer dat zal zijn.

Eerste indruk

Wat zijn de ideeën achter deze wijk? Toen ik het stedenbouwkundig ontwerp zag, was mijn eerste indruk dat het een ontwerp van Ashok Bhalotra was. De ronde vormen en organische invulling van het groen zoals dat indertijd revolutionair was in Kattenbroek, maar wat intussen natuurlijk al heel gebruikelijk is in veel Nederlandse wijken. Het ontwerp blijkt echter van het bureau van Rem Koolhaas (OMA) te zijn. De ontwerper is Flories Alkemade die in samenspraak met wethouder Adri Duivesteijn tot deze stedenbouwkundige invulling gekomen is. Verdere kwaliteitsbewaking is er niet. Er is geen beeldkwaliteitsplan, en vanaf de tweede fase is het plan ook welstandsvrij.

Adri Duivesteijn is bij de gemeente Almere is één van de drijvende krachten achter het plan. Als kamerlid was hij in 1998 al de indiener van de motie om 30 procent van onze woningproductie met particuliere opdrachtgevers tot stand brengen. Hij was daarbij onder meer geïnspireerd door bezoek aan zelfbouwwijken in ontwikkelingslanden, waar mensen met weinig middelen relatief grote woningen kunnen bouwen. Om dit in Nederland vorm te kunnen geven werd hij wethouder in Almere, daar was het grondbezit en de bouwproductie die hiervoor mogelijkheden bood. Het Homeruskwartier is de plek waar dit vorm krijgt op een in Nederland ongekende manier. Waar op Steigereiland in IJburg de gemeente nog de fundering en dergelijke aanlegde, is hier alles aan de bewoners. Waar de meeste zelfbouwkavels in Nederland gericht zijn op de hogere inkomensgroepen, worden hier alle inkomensgroepen bediend. Juist die mensen die zeker in de huidige markt, nauwelijks aan een woning kunnen komen, kunnen hier ook met een bruto jaarinkomen lager dan 36.000 euro een woning bouwen. Interessant is ook dat 50 procent van de bewoners allochtoon is. Het Homeruskwartier is gestart voor de kredietcrisis, durven mensen dit avontuur nu ook nog aan? Jacqueline Tellinga, de conceptontwikkelaar die vanuit de gemeente het plan begeleidt, vertelt dat er in Nederland kennelijk nog veel spaarkapitaal is dat gebruikt kan worden voor de woningbouw. Daardoor blijft dit plan eigenlijk goed doorlopen. Mensen kunnen nog steeds investeren, en zijn niet afhankelijk van 70 procent voorverkoop zoals ontwikkelaars. Daarbij zijn er ook flexibeler financieringsmodellen, waarbij vanuit de VOF (gemeente en woonstichting De Key) een aanvullende financiering verleend kan worden.

Kredietcrisis

Deze manier van ontwikkelen gaat daarom juist ook gebruikt worden in andere wijken, waaronder het Europakwartier, waar de projectmatige ontwikkeling door de kredietcrisis minder snel tot stand komt.

Tellinga vertelt dat volgens haar deze organische stadsontwikkeling de bouw van de toekomst is. Almere wil hier ook echt een voorbeeld zijn. In eerste instantie vraagt het veel van alle partijen. De onzekerheid en de verschillende bouwfasen door elkaar, maar ook innovatie vanuit het ambtelijk apparaat. Uitgifte, bouwregels, al die standaardprocedures moeten ineens anders. Maar het is volgens Tellinga ook fascinerend om dit samen te ontwikkelen, omdat dit de stadsontwikkeling van de toekomst is waarmee je de echte kwaliteiten van dat wat de mensen in de stad willen en kunnen realiseren, laat ontstaan. Het gaat daarbij niet alleen om individuele woningbouw, er is ook sprake van gezamenlijke projecten van particuliere bouwers, inclusief het nieuwe wijkcentrum dat gebouwd wordt. Zo is het Homeruskwartier op veel gebieden een grote uitdaging om onze bekende concepten los te laten en om een nieuwe pioniersgeest te ontwikkelen. Over een aantal jaren zal deze wijk het bewijs leveren dat dit bijzonder toekomstbestendig is. De uitdaging is om nu al dit voorbeeld te gaan volgen.

Stedenbouwkundige en filosoofUtrecht

Reageer op dit artikel