artikel

Almere voorlopig nog geen stad

bouwbreed Premium

Volgens Jos Gadet is er eigenlijk maar één echte stad: het centrum van Amsterdam. Jan den Boer begrijpt dat in Gadet’s visie Almere niet meedoet, maar geeft de Vinexwijken wel een kans.

Op 14 oktober 2007 ontstaat tijdens een voetbalwedstrijd tussen een Amsterdamse en een Almeerse club met jongens tussen de 12 en 14 jaar een handgemeen, zowel tussen de spelers als tussen de ouders. Het was een voetballertje van de Amsterdamse club dat de bal te wild weg schopte, vervolgens stormden de ouders van de Almeerse club het veld op en begonnen te meppen.

Wat kun je voor betekenis geven aan zo’n ordinaire voetbalrel? Kort samengevat zien we hier volgens Jos Gadet een clash of civilizations, een strijd tussen de cultuur van het fantastische stad Amsterdam en het vreselijke Almere, dat volgens hem voorlopig nog geen ‘stad’ zal worden.

Revival

Jos Gadet is stadsgeograaf, en beschrijft in zijn nieuwe boek ‘Terug naar de stad, geografisch portret van Amsterdam’, vanuit persoonlijke anekdotes en ervaringen hoe een stad eruit zou moeten zien. Amsterdam, en met name het centrum, is min of meer de ideale stad, met name door de gemengde woon-winkel-werk-recreatiemilieus. Daardoor ontstaat de publieke sfeer die zo essentieel is voor de revival van steden als Amsterdam, Londen, Berlijn vanaf het midden van de jaren negentig van de vorige eeuw. Deze revival van de stad wordt volgens Gadet met name gevoed door de creatieve kenniseconomie, veelsoortige en verschillende contacten en het menselijk kapitaal als belangrijke productiefactor in onze economie. De mix van functies in een gevarieerd fysiek weefsel met diverse sociale verhoudingen noemt hij de urban fabric.Deze kwaliteit van de stad kun je niet ontdekken vanuit de theorie of vanuit de boeken, je moet daarvoor de straat op, zoals zijn grote voorbeelden Walter Benjamin en Jane Jacobs ook deden. Of naar het voetbal, zoals hierboven beschreven. De Almeerders die daar op de vuist gaan zijn volgens Gadet gefrustreerd omdat ze elke dag voelen dat zij er niet meer bij horen, en de mensen in Amsterdam wel. Het is het nageslacht van in Amsterdam geboren lagere inkomensklassen die in Almere vreemden zijn in hun moederstad. En die zien dat niet in Amsterdam geboren, hoog opgeleide mensen met behoorlijk wat cultureel en economisch kapitaal Amsterdam binnen de ring overgenomen hebben. Almere is volgens Gadet een non-stad waar lagere inkomensgroepen opgeborgen worden in een uitgestrekt landschap van eengezinswoningen zonder noemenswaardige functies. Dat is volgens hem niet humaan en deze mensen worden zo keuzes en kansen op ontplooiing ontnomen. Daarom stemmen ook zoveel mensen uit Almere op de PVV.

Hoe komt het dat in Nederland zoveel non-steden gebouwd zijn? Daarvoor is een bezoek aan de Bijlmermeer voor Gadet inspiratie genoeg voor een tirade tegen alles wat er misgegaan is. Grootste oorzaak van al deze ellende is Le Corbusier, en de Bijlmermeer is het zuiverste plekje Le Corbusier in Nederland. De totale scheiding van functies, van architect Siegfried Nassuth die sterk geïnspireerd was door Le Corbusier. Maar vele deskundigen zijn het absoluut niet eens met Gadet dat de stedenbouwkundige en architectonische vormgeving van de Bijlmermeer oorzaak voor de problemen zou zijn. Zij wijten het gewoon aan de Surinaamse instroom, net zoals in vergelijkbare wijken elders in Nederland en Europa de ellende ook altijd weer ligt aan de asociale bewoners. Die dan toevallig in die wijken komen te wonen. Maar met deze wijken is volgens vele deskundigen niets mis, daarom kreeg Nassuth in 1998 (!) voor zijn stedenbouwkundig ontwerp van de Bijlmermeer de oeuvreprijs van het Fonds voor de Beeldende Kunsten, Vormgeving en Bouwkunst.

Dat de functiescheiding van de Bijlmermeer niet werkt zullen de meeste mensen, behalve wat fonds- en prijzenbeheerders, intussen niet meer betwisten. Maar het is de vraag of Gadet gelijk heeft door zijn kritiek door te trekken naar de Vinexwijken van de laatste decennia.

Geborgen

Veel Vinexwijken scoren tot nu toe goed in de onderzoeken. Interessant is bijvoorbeeld het boek ‘La vie Vinex’ van Volkskrantjournalist Toine Heijmans uit 2007. Hij vertrok uit centrum Amsterdam naar IJburg, was blij dat hij weg was uit de ‘passantenstad’ en nu veilig, warm en geborgen kan wonen. Het lijkt erop dat Gadet in zijn terechte kritiek op de monofunctionele stad teveel doorslaat naar de urban fabric. Interessant is de komende jaren of de Vinexwijken, die in het algemeen veel gevarieerder zijn dan de Bijlmermeer en veel dichter bij de centrale stad liggen, wel aantrekkelijk blijven.

Stedenbouwkundige en filosoof

Jos Gadet – ‘Terug naar de stad, geografisch portret van Amsterdam’. SUN-Trancity, Amsterdam, 2011.

Reageer op dit artikel