artikel

Storm en windstilte rond windmolenparken Flevoland

bouwbreed

Hemelsbreed 40 kilometer afstand en toch lijkt het een wereld van verschil. In de Noordoostpolder is men al twintig jaar bezig om indianenverhalen te weerleggen en een deel van de bevolking te overtuigen van de nut en nood van een windpark. Bij een vergelijkbaar project in Zeewolde lijkt het ‘windstil’.

In de Noordoostpolderwordt al 20 jaar gesteggeld over windturbines. Aan de overkant van het water, in Zeewolde in Zuidelijk Flevoland, draaien ambtelijke molens minder traag. Boeren, ondernemers en de overheid trekken hier samen op.

De bouwstop voor solitaire windturbines die het provinciaal bestuur in 2003 instelde, bleek een keerpunt in de geschiedenis van windenergie in Flevoland. Agrarische ondernemers kregen voorheen de ruimte om op het erf een windturbine te plaatsen. Veel akkerbouwers maakten van deze mogelijkheid gebruik. Het provinciale beleid veranderde. Kleine windprojecten werden onwenselijk. Het zorgt voor verrommeling, slagschaduw en windvang, oordeelde de provincie. Gemeenten volgden het provinciale bestuur en gaven geen vergunning meer af voor losse turbines.

De gemeente Noordoostpolder maakte een plan dat werd vergezeld van een 1700 pagina’s tellend onderzoek, waar ook zaken als wet- en regelgeving rond natuur in waren verwerkt. Toch was de aanzet voor het windpark langs de kuststrook van de Noordoostpolder begin jaren negentig al gegeven. Een aantal boeren verenigde zich en besloot om gezamenlijk een project langs een waterweg te starten. De opgerichte Windkoepel Noordoostpolder diende het plan bij de gemeente Noordoostpolder in. Toch duurde het nog jaren voordat er echt duidelijkheid kwam. In 2008 was er een kentering. “De toenmalige milieuminister Cramer wilde onderzoeken hoe het kwam dat het stokte in de ontwikkeling van het windpark. Betere afstemming tussen de verschillende overheidsinstanties bleek wenselijk”, stelt onafhankelijk projectleider Dirk Louter van Windpark Noordoostpolder. Een stuurgroep van gemeenten, provincie, drie ministeries en de koepel nam in 2008 de regie in handen.

Hardnekkig

De Noordoostpolder heeft nu een concreet plan voor 82 molens. Op land zijn 38 windturbines van 6 tot 7,5 megawatt ingetekend en vlak voor de kust in het IJsselmeer 48 molens van 3 tot 3,6 megawatt. De koepel organiseerde verschillende bijeenkomsten voor de burgers. Toch bleef de weerstand hardnekkig. Tekeningen van het dorpsgezicht van Urk met torenhoge windturbines worden nog steeds volop verspreid. De beeldvorming rond het park is volgens Dirk Louter op indianenverhalen van de tegenstanders gebaseerd. “Het is lastig om daar wat tegen te doen. De belangstelling voor de bijeenkomsten is beperkt, omdat de mensen dat ervaren als een ‘eenzijdig beeld’. De overheid kan bovendien niet een weerwoord geven. Een gemeente behoort neutraal te zijn en geen pr te bedrijven voor een windpark. Dat wordt als propaganda gezien. Lastig, omdat het beeld vaak veel genuanceerder is dan de tegenstanders laten blijken.”

De protesten tegen het windpark komen vooral uit Urk. Het wachten is nu op een uitspraak van de Raad van State die zich over de bezwaren heeft gebogen. Louter heeft alle vertrouwen dat de uitspraak positief zal zijn. “De overheden hebben goed naar de zienswijzen gekeken en de bezwaren zoveel mogelijk verwerkt. Ook is er veel geïnvesteerd in onderbouwing en onderzoek om te voorkomen dat het plan op onzorgvuldigheid strandt.”

Als de Raad van State een positieve uitspraak doet, kan er worden geïnvesteerd en kan het park worden ontwikkeld. “Het is een lang en onzeker traject geweest. Drie lokale ondernemers zijn afgehaakt. De rest, toch zo’n zestig tot zeventig bedrijven, is volhardend gebleven. De initiatiefnemers hebben blijkbaar ook opgemerkt dat de overheid iets moet met energie. De Noordoostpolder is een goede windlocatie. In ons land zijn er maar weinig plekken waar een dergelijke ontwikkeling mogelijk is. Zij durven het risico aan.”

Rond de ontwikkelingen van windmolenpark De Zuidlob in Zeewolde is het opvallend rustig.

Alleen maar agrariërs

“Voor boeren kan het natuurlijk een stuk sneller. De ambtelijke molen is dan best frustrerend. Onze instelling is dat je de ene dag een plan maakt en de volgende dag aan de slag gaat. Dit soort ontwikkelingen zijn daarentegen tijdrovend. Met ons project is het relatief snel gegaan”, stelt akkerbouwer Douwe Monsma uit Zeewolde als voorzitter van de Windmolenvereniging De Zuidlob. Hij stelt dat de gebiedseigenschappen het grootste voordeel zijn geweest voor het windpark. “We hebben niet te maken met dorpen, horeca, recreatie, noem maar op. Er zijn alleen maar agrariërs. Wij hebben geprobeerd om iedereen bij de vereniging aan te laten sluiten en dat is gelukt. Er is zo voor iedereen wat te verdienen. De gemeente, de provincie, het Rijk, agrariërs en Nuon profiteren optimaal van het windmolenpark.”

De wens voor een windpark ontstond bij Monsma. Hij diende een aanvraag in voor de realisatie van een solitaire turbine. Omdat er geen netinpassing mogelijk was, kwam het plan op een laag pitje. “Na wat onderzoek kwam ik er achter dat op ons land de mogelijkheid bestond voor een grootschalig windpark. Samen met mijn buurman heb ik toen de kansen bekeken.” De agrariërs klopten begin deze eeuw bij de gemeente aan. Andere ontwikkelaars waren ondertussen ook al bezig met verkenningen voor een windpark op die plek.

De situatie bracht de gemeente Zeewolde in een spagaat. Burgemeester en wethouders waren eigenlijk niet zo gelukkig met allemaal kleine initiatieven. Het gemeentebestuur wilde het gebied openhouden. “Het was een lastige positie. De gemeente moest eigenlijk wel wat met ons initiatief. Aan de andere kant kon zij niet een toewijzing voor een gebied geven, terwijl bij anderen een verzoek werd afgewezen. Zeewolde zag echter in dat wij als agrariërs een extra inkomen op het bedrijf wilden genereren.” Het clubje agrariërs onder aanvoering van Monsma besloot om contact met andere boeren te zoeken. De windmolenbouwstop in Flevoland was een keerpunt. “Wij moesten een pilotproject voor opschaling en revisie van oude windmolens worden. Het gebied werd omkaderd en we konden aan de slag.” Voor Monsma en consorten was het belangrijk om alle ondernemers in het gebied bij het initiatief aan te laten sluiten. “Daar tegenover stond dat er afgezien zou worden van solitaire molenbouw.”

Na veel gelobby is er een project van 36 grote windturbines van 3 megawatt per stuk uitgerold. Ook alle agrariërs, zelfs de ondernemers met een aversie tegen windmolens, sloten zich aan. “In 2007 zijn we met Nuon gaan samenwerken. De Zuidlob is een gigaproject dat we als ondernemers met een agrarisch specialisme niet op eigen houtje konden realiseren. Nuon stapte in met de voorwaarde dat zij voor vijf procent aandeelhouder zou worden. Dat is natuurlijk maar een kleine ‘vergoeding’ en wij stemden daar mee in.”

Het Rijk nam in 2009 de coördinatie over. Het project kwam vervolgens in een stroomversnelling. “Het was goed teamwork tussen de verschillende bestuurslagen. We waren eerst wel wat huiverig voor de inmenging van de rijksoverheid. Uiteindelijk mogen we er blij mee zijn. Waar twijfel is bij gemeente, waterschap of provincie hakt het Rijk de knoop door.”

Vaste vergoeding

Nuon is zo positief over het project dat het inmiddels de aandelen en daarmee ook alle financiële risico’s van de boeren heeft overgenomen. De agrariërs krijgen jaarlijks een vaste vergoeding. Over de hoogte wil Monsma geen uitspraken doen. De overeenkomst is aangegaan voor 20 jaar. “In het contract is wel de mogelijkheid voor Nuon ingebouwd dat mocht het windpark niet goed draaien het bedrijf na vijftien jaar met het project kan stoppen.”

De vereniging blijft bestaan. “We blijven gesprekspartner en regelen de betalingen vanuit Nuon. Ook over de bouw, exploitatie en het onderhoud zullen we best nog wat in de melk te brokkelen hebben. De vraag is natuurlijk ook wat er over twintig jaar gebeurt. Aan de bedrijven blijft in ieder geval het lidmaatschap hangen. Dus bij overname heeft ook de nieuwe ondernemer rechten en plichten richting het windpark. Daar staat wel tegenover dat het windpark ongestoord blijft draaien. Wij moeten er voor zorgen dat er geen bezwaren zijn.” ■

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels