artikel

Schutting kan omver

bouwbreed Premium

Een schutting staat voor een hoge scheiding tussen twee domeinen, waarbij vanuit het ene domein geen zicht is op de andere en vice versa. In drie artikelen zoekt Jaap de Koning naar de herkomst en naar manieren om de schuttingen te slechten.

Verderop in het bouwproces staat er opnieuw een schutting, namelijk die
tussen het bouwproces en het beheer c.q. de exploitatie van het object. De
hoogte van de schutting hangt af van de kerntaak van de organisatie. Voor een
ziekenhuis is de schutting hoog, want er wordt zelden gebouwd en het gebouw is
slechts een hulpmiddel om de kerntaak (zorg) uit te voeren. Voor bijvoorbeeld
Rijkswaterstaat is de schutting minder hoog, want bouwen en beheren zijn
kerntaken. Toch is ook daar sprake van grote verschillen. Dat is logisch want
het zijn verschillende organisaties (project- versus een beheerorganisatie),
geheel andere dynamiek (een eenmalig traject versus beheercycli) en een ander
taalgebruik. Toch zou het slopen van deze schutting bijzonder veel op kunnen
leveren in termen van de waarde over de gehele levenscyclus. Het slechten van de
schutting wordt soms geprobeerd door de beheerders bij de ontwikkeling van het
project (lees: de ontwerpfase) te betrekken. Dat blijkt in de praktijk niet
altijd even succesvol. Zo is de timing van groot belang, maar ook de wijze van
communicatie. In een traditioneel bouwproces blijkt het veel inzet en druk van
de opdrachtgever te vragen om profijt te hebben van de “gedwongen” samenwerking.
Kennelijk hebben partijen niet voldoende afzonderlijk belang om samen te werken.
Een tweede mogelijkheid is het hanteren van een ontwerpmethodiek die het
noodzakelijk maakt dat ontwerpers vanaf de start de gebruikerseisen goed en
eenduidig vaststellen. Een ontwerpmethodiek die hieraan voldoet is system
engineering(se). Toepassing hiervan dwingt ook de gebruikers en beheerders om na
te denken over de functionaliteiten die zij van belang vinden. Het gebruik van
se in de bouw begint op gang te komen, maar invoering loopt nog tegen weerstand
aan, vooral omdat het een andere manier van ontwerpen en bouwen betekent. Maar
de manier van denken, met name het formuleren vanuit top-eisen naar steeds meer
specifieke eisen op lagere schaalniveaus, biedt een uitgelezen kans om de
beheerfase bij het project te betrekken. Een derde mogelijkheid om de schutting
te slopen ligt in de toepassing van nieuwe contractvormen. Het gaat dan om de
life-cycle modellen, dus contractvormen zoals dbm, dbo of dbfm, waarbij de “m”
staat voor “maintain” en de “o” voor “operate”. Kenmerkend is de verplichting
voor de opdrachtnemer om niet alleen te ontwerpen en te bouwen, maar ook te
beheren of te exploiteren. De looptijd van dergelijke contracten is lang, tot
soms 30 jaar (zoals de tweede Coentunnel). De waarde van de beheerfase is
daardoor relatief hoog, waardoor er een drijfveer is om heel kritisch te kijken
naar de ontwerp- en bouwfase. Een kleine verbetering in het ontwerp kan immers
vele jaren een voordeel betekenen. Als gekozen wordt voor dit soort
contractvormen blijkt dat ook bij de opdrachtgever positieve gevolgen te hebben.
Ook aan opdrachtgeverskant worden ontwerp- en beheerafdelingen gedwongen om bij
elkaar te gaan zitten, vanuit de contractuele verplichting dat de opdrachtnemer
dat ook moet doen.

Financiering

Er zijn dus goede manieren om de schutting te slopen, maar er zijn helaas nog
maar weinig praktijkvoorbeelden. De aangetoonde voordelen zullen hopelijk meer
opdrachtgevers gaan verleiden om de schutting tussen bouwen en beheren omver te
krijgen. Hoofd contracteren en aanbesteden bij Witteveen+Bos, Amsterdam In deze
driedelige serie gaat Jaap de Koning in op de drie belangrijkste scheidslijnen –
schuttingen – in de bouw. In dit tweede artikel neemt hij de scheiding tussen
bouwen en beheren onder de loep Het eerste deel kunt u lezen op
www.cobouw.nl.

Reageer op dit artikel