artikel

Meer oog krijgen voor elkaars werk

bouwbreed

Een schutting staat voor een hoge scheiding tussen twee domeinen, waarbij vanuit het ene domein geen zicht is op het andere en vice versa. In drie artikelen zoekt Jaap de Koning naar de herkomst en naar manieren om de schuttingen te slechten.

Het bouwproces kent elementen die het bijzonder maken ten opzichte van andere
industriële processen. Zo zijn er vele (soorten) opdrachtgevers en gaat het om
grote financiële belangen. In de praktijk blijkt een hoge schutting te staan
tussen ontwerp en realisatie (de andere fasen initiatief en exploitatie blijven
hier buiten beeld). Alles lijkt anders aan weerszijden van de schutting. De
mensen (ontwerpers versus bouwers), de processen (iteratief versus
chronologisch) en de regelgeving. Het bestaan van de schutting komt vooral voort
uit de noodzaak tot kostenbeheersing. Er is geen opdrachtgever die begint met
het bestellen van wat stenen en balken en vervolgens op de bouwplaats maar eens
wat gaat proberen. De uitvoering is simpelweg te kostbaar om zonder goede
voorbereiding (product en proces) te beginnen. Maar de schutting belemmert het
proces, want er is onvoldoende afstemming tussen ontwerp en uitvoering, terwijl
die toch kan bijdragen aan een sneller en goedkoper bouwproces met een beter
resultaat.

Eisen

Een eerste mogelijkheid om de schutting omver te krijgen, is het stellen van
andere eisen aan ontwerpers en uitvoerders. Van ontwerpers mogen eisen aan
bouwbaarheid worden gesteld en wellicht ook meer verantwoordelijkheid voor het
ontwerp. De bouwers moeten meer tijd krijgen zich te verdiepen in de opgave
voordat ze een aanbieding moeten uitbrengen, in combinatie met ruimte voor
alternatieven. Het principe van ‘vaste prijs’ moet dan ook worden losgelaten.
Door intensieve afstemming tussen de uitgangspunten voor de begroting neemt de
transparantie toe en daarmee ook het vertrouwen. Dit klinkt simpel, maar het
vereist van beide kanten een aanzienlijke mentaliteitsverandering. Ook de
opdrachtgever moet zijn verantwoordelijkheid nemen. Hij zal de beheersing van
zijn project op een andere manier moeten organiseren dan via een strikte
fasering. Maar met name de ontwerpers en bouwers moeten meer oog krijgen voor
elkaars werk. De ‘nieuwe’ contractvormen scheppen hoge verwachtingen bij
opdrachtgevers als het gaat om de integrale benadering van het bouwproces. In de
praktijk blijkt dat nogal tegen te vallen. Het combineren van ontwerp en
uitvoering in één contract is geen garantie voor goede afstemming, zo blijkt uit
evaluaties. Dat heeft te maken met mentaliteit, maar ook met de voorwaarden voor
bijvoorbeeld een D&C contract. Zo is de tijdsdruk in de offertefase enorm
hoog. Om een goede basis te hebben voor de prijs, moet de opdrachtnemer in zeer
korte tijd een uitwerking maken van de functionele eisen. Dat levert vrijwel
geen ruimte voor optimalisatie. Daarnaast wordt van hem een aanbieding met vaste
prijs verwacht, dus het risico ligt volledig bij de opdrachtnemer. Met het oog
op dit risicoprofiel zal de opdrachtnemer niet snel geneigd zijn nog extra
risico’s te nemen met onbekende, innovatieve technieken.

Contract

Een geïntegreerd contract is in principe een prima basis voor een goede
afstemming tussen ontwerp en uitvoering, maar de opdrachtgever moet wel de
juiste condities scheppen. Van groot belang is een reële risicoverdeling in
combinatie met voldoende tijd en mogelijkheid tot dialoog. De prijsvorming moet
anders en gebaseerd zijn op de risicoverdeling. De prijs moet gedifferentieerd
zijn, deels vast (resultaatsverplichting) en deels variabel met de juiste
incentives. Een bonus voor ‘slimme’ oplossingen (in techniek of in het
bouwproces) moet opdrachtnemers verleiden tot betere afstemming tussen ontwerp
en uitvoering. In de praktijk zijn er voorbeelden van positieve ervaringen met
geïntegreerde contractvormen onder de juiste voorwaarden. Daaruit blijkt dat het
slopen van de schutting zeker mogelijk is, mits alle partijen willen helpen.

Drs.ing. J.N. de Koning
Hoofd contracteren en aanbesteden bij Witteveen+Bos, Amsterdam.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels