De spijt van Rijkswaterstaat

De sfeer van crisis, leegloop en verzet was niet wat Rijkswaterstaat voor ogen had bij de transparantie en openheid. Achteraf is het voorspelbaar dat Rijkswaterstaat zoveel moeite had met mijn conclusies, analyseert Metze tijdens de presentatie van zijn boek. Rijkswaterstaat probeerde eerst eenderde van de tekst te schrappen en won de procedure bij de rechtbank om publicatie te voorkomen. SP-Kamerlid Emile Roemer en PvdA-Kamerlid Lia Roefs stelde kritische vragen aan minister Eurlings. Die ging alsnog overstag om niet te worden beticht van een doofpot-affaire. Beide Kamerleden namen maandag het boek in ontvangst dat vanaf gisteren te koop is.

Grote afwezige tijdens de presentatie in Nieuwspoort was Rijkswaterstaat. Alleen het hoofd communicatie glipte in en uit om te horen of Metze zich wel aan de strakke overeenkomst hield om alsnog te mogen publiceren. Geen stralende directeur-generaal of minister die het succesverhaal van Rijkswaterstaat kreeg overhandigd. Het is namelijk geen succesverhaal, is het betoog van Metze. De dienst is slachtoffer geworden van de veranderende politieke omstandigheden en de verzakelijking van de overheid. Metze toont aan dat de reorganisatie allesbehalve vlotjes verliep en vooral was ingegeven door defensieve motieven als dreigende ontmanteling en de bouwfraude.

De twee kritische Kamerleden beamen dat beeld en loven Metze voor zijn onthullende boek. Ze beloven nog eens goed te kijken naar het vergaand uitbesteden van werk aan de markt. Want Rijkswaterstaat koos ervoor veel ingenieurs de deur te wijzen en de macht in te perken van de Heren Zeventien (HID). De uitstroom verliep echter zo snel dat de inhuur opliep tot 30 procent van het personeelsbestand. Veel van de bezuinigingen worden nu indirect betaald via 15 procent hogere projectkosten. Ontwerp wordt nu ingekocht en zat vroeger in de 'overhead' van Rijkswaterstaat. Daarom was het niet moeilijk om de productiviteit van ambtenaren te laten stijgen van 260.000 naar 400.000 euro.

Een sprookje met een 'happy end' was wat Rijkswaterstaat waarschijnlijk voor ogen stond bij het vergeven van de opdracht. De dienst heeft nog altijd een goed en betrouwbaar imago en in de media is de reorganisatie nooit negatief belicht. Bij Rijkswaterstaat overheerste het succesverhaal van een geruisloos verlopende afslanking van 12.000 naar 9000 mensen. Waarbij voormalig directeur-generaal Bert Keijts schouderklopjes kreeg van zijn minister en in 2008 ook nog eens werd uitgeroepen tot overheidsmanager. Een zorgvuldig voorbereide coup, al la Philips-topman Timmer oordeelt Metze.

De auteur benadrukt dat geen sprake is van spannende onthullingen of een nieuwe fraude-zaak: "Rijkswaterstaat is een fatsoenlijke organisatie", benadrukt Metze. "De onthullingen liggen op een ander terrein. Het machtige bolwerk probeerde zich te profileren als publieksgerichte organisatie. De tijd van de Deltawerken is voorbij, want de markt voert de werken uit. Rijkswaterstaat mag zout strooien en verkeerstromen monitoren en weet ook niet precies meer welke rol zij in de Nederlandse samenleving speelt."